می 11, 2021

پیش بینی کیفیت زندگی بیماران دچار ضایعه نخاعی ومراقبان آنها براساس خودکارآمدی،صفات شخصیت وراهبردهای مقابله ای- قسمت ۳

اصطلاح کیفیت زندگی در اواخر سال ۱۹۵۰ در مباحث اقتصادی اجتماعی مطرح شد و سپس این مفهوم وارد حیطه روانشناسی شد و روانشناسان سعی نمودند شاخص های آسایش و رفاه را گسترش داده و به نیاز های سطوح بالاتر نیز توجه نمایند. تقریبا از سال های ۸۰- ۱۹۷۸، ۲۰۰ مقاله با عنوان کیفیت زندگی منتشر شده که در طول سالهای ۸۹ – ۱۹۸۸ به ۴۰۰ مقاله رسیده است (کریمی، ۱۳۹۱) .تحقیق در خصوص کیفیت زندگی در ابتدا در رابطه با عموم مردم و مقایسه با افراد معلول انجام می شد و سپس در جهت مقایسه انواع معلولیت ها به کار گرفته شد در حیطه بهداشت روان نیز بتدریج مرکز این تحقیقات از بیماران بیمارستانی به جامعه منتقل شد(همان).
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
۱-۲-۲ ابعاد کیفیت زندگی
ابعاد متنوعی از کیفیت زندگی وجود دارد. یکی از آنها کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی است که جنبه ای از کیفیت زندگی را شرح می دهد که به طور خاص با سلامت شخص مرتبط است. بحثی که وجود دارد این است که آیا کیفیت زندگی یک پدیدۀ عینی است یا ذهنی؟ بر طبق دیدگاه های فعلی، کیفیت زندگی اساساَ یک احساس ذهنی از بهزیستی است که شامل ابعاد فیزیکی، اجتماعی، و معنوی است ( خزائلی، ۱۳۹۲).
به طور کلی اکثر متخصصان و صاحب نظران معتقدند کیفیت زندگی دراین پنج بعد پذیرفته شده است که عبارتند از:
بعد فیزیکی
بعد روانشناختی
بعد اجتماعی
بعد جسمانی
بعد معنوی
بعدی فیزیکی شامل قدرت، انرژی، توانای انجام فعالیت های روزمره زندگی و مراقبت از خود است. شایع ترین نشانه بعد روانشناختی عبارتنداز: اضطراب، افسردگی و ترس. بعد اجتماعی به چگونگی رابطه فرد با خانواده و دوستان و همکاران و اجتماع اشاره دارد. بعد جسمانی به بررسی علائم بیمار و عوارض جانبی درمان می پردازد. بعد معنوی به این مفهوم اشاره دارد که هرکس در زندگی دارای هدف و معنایی است (سوری،۱۳۸۸).
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی
۲-۲-۲ شاخص های کیفیت زندگی
شاخص های کیفیت زندگی از دیدگاه مجله اطلاعات اقتصادی بین الملل:
عکس مرتبط با اقتصاد
این مجله در سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۰ دست به مطالعاتی روی شاخص های کیفیت زندگی زد و شاخص های کیفیت زندگی را در ۹ دسته معرفی نمود:

 

 

    1. رفاه مادی[۱۶] با معیارهایی مانند تولید ناخالص داخلی.

 

    1. سلامتی با شاخص های متعددی مانند امید به زندگی در بدو تولد و …

 

    1. امنیت و ثبات سیاسی با شاخص هایی چون سرمایه گذاری های صورت گرفته با توجه به ثبات سیاسی یک کشور.

 

    1. زندگی خانوادگی با شاخص هایی مانند میزان طلاق.

 

    1. زندگی جمعی با شاخص های چون تعداد اتحادیه های تجاری، کلیسا و …

 

    1. محیط طبیعی و جغرافیایی با شاخص های چون میزان آلودگی محیط زیست.
    2. عکس مرتبط با محیط زیست

 

    1. امنیت شغلی با شاخص هایی چون میزان بیکاری.

 

    1. آزادی سیاسی با شاخص هایی چون میزان آزادی های مدنی.

 

    1. عدالت جنسی با شاخص هایی چون میزان موقعیت ها و فرصت ها در حوزه های مختلف برای زنان و مردان (همان).
جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

 

 

۳-۲-۲ مدل های ادراکی برای تحقیقات کیفیت زندگی
مدل ادراکی کیفیت زندگی ران[۱۷]:
خانم ران، ابعاد کیفیت زندگی را به صورت رضایت از زندگی، مفهومی از خود، فاکتورهای بهداشتی- عملکردی و اقتصادی اجتماعی مطرح می کند. براساس این نوع مدل زمینه های شخصی هر فرد، بهداشت، وضعیت اجتماعی، فرهنگ، محیط و سن بر کیفیت زندگی تأثیر دارد. مفهوم درک شده از کیفیت زندگی، اثر متقابل بین شخص و محیط او ایجاد می کند(کریمی وکیل به نقل ازطباطبایی،۱۳۹۰).
مدل ادراکی سازمان جهانی بهداشت:
سازمان بهداشت جهانی چهار حیطه را مشخص کرده است:

 

 

    1. سلامت فیزیکی: فعالیت های روزمره زندگی، وابستگی به مواد دارویی و کمک های پزشکی، قدرت، خستگی، درد و ناراحتی، تحرک، خواب، طریق انجام کار و …

 

    1. سلامت روانی: تصویر از خود و ظاهر بدنی، احساسات مثبت و منفی، اطمینان به نفس، حالات مذهبی، تفکر و یادگیری، حافظه و تمرکز.

 

  1. روابط اجتماعی: ارتباطات شخصی، حمایت اجتماعی و فعالیت های جنسی

 

شکل ۲-۱ مدل ادراکی کیفیت زندگی ران(طباطبایی،۱۳۹۰)

 

 

  1. محیط: منابع مالی و مادی، آزادی و ایمنی، مراقبت های بهداشتی و درمانی (در دسترس بودن و کیفیت)، فرصت ها برای بدست آوردن اطلاعات و مهارت های جدید، مشارکت در فعالیت های اوقات فراغت و تفریح، محیط فیزیکی (آلودگی، سر و صدا، آب و هوا)، حمل و نقل و مسافرت، محیط خانه (آقایوسفی،۱۳۹۱).

 

شکل ۲-۲ مدل ادراکی سازمان جهانی بهداشت (آقایوسفی،۱۳۹۱)
۴-۲-۲سنجش کیفیت زندگی
ابزارهای سنجش کیفیت زندگی متفاوت هستند، از مهم ترین و معتبرترین آن ها می توان به مصاحبه و پرسش نامه اشاره کرد. در ادامه مختصری به این ابزارها اشاره می شود.

 

 

  • مصاحبه ها:

 

مصاحبه ها به سه دسته ساختاری، نیمه ساختاری و یا بدون ساختار تقسیم می شوند. مصاحبه نیمه ساختاری متداول ترین و با ارزش ترین مقیاس است و شاخص های ذهنی را در هم دربرمی گیرد. از دو نوع دیگر یعنی ساختاری و بدون ساختار کمتر استفاده می شود.

 

 

  • پرسش نامه ها:

 

پرسش نامه ها، به علت اهمیت و فراوانی کاربرد آن ها، لازم است به طور جامع مورد بحث قرار گیرند، در یک تقسیم بندی کلی پرسشنامه ها را به دو گروه پرسشنامه های عمومی و پرسش نامه های اختصاصی تقسیم می کنند:
پرسش نامه های عمومی در مواردی به کار می روند که هدف بررسی عملکرد و سلامت عمومی است که در بین گروه های مختلف طراحی و به کار می رود. در مقابل پرسشنامه های اختصاصی، ابزارهای سنجش کیفیت زندگی در گروهی از مردم با شرایط خاص می باشد (کاشی،۱۳۹۰).
بعضی از این ابزارها ضایعات فیزیکی و ناتوانی یا معلولیت افراد را اندازه گیری می کنند که بهتر است آن ها را معیار وضعیت سلامت بنامیم. چون بر روی علائم فیزیکی بیشتر تمرکز دارند. یکی از نقاط ضعف این نوع ابزارها این است که چون بیماری های مختلف ممکن است واکنش متفاوتی نسبت به سطوح مشابه ناتوانی داشته باشند کاربرد زیادی نمی توانند داشته باشند (همان).
۳-۲ ضایعه نخاعی
صدمات طناب نخاعی [۱۸]یکی از ناگوارترین صدماتی است که یک شخص می تواند تجربه کند. میزان بروز سالیانه SCI در ایالات متحده آمریکا، غیر از افرادی که در صحنه حادثه می میرند، به طور تقریبی ۴۰ مورد به ازای هر ۱ میلیون نفر یا نزدیک به ۱۲۰۰۰ مورد جدید سالیانه می باشد. کندی [۱۹]و همکاران دریافتند که ۵۶ درصد صدمات بین سنین ۱۶ تا ۳۰ سالگی، با بیشترین شیوع در سن ۱۹ سالگی رخ می دهد. از آنجایی که صدمه در دوران جوانی رخ می دهد، چالش های منحصر به فردی را برای فرد ایجاد می کند؛ چرا که با فرایندهای رشد و تکامل فیزیکی و روانی- اجتماعی فرد همزمان می شود (برزکار ، ۱۳۸۵).
SCI افراد را با چالش های بی شماری در سلامتی [۲۰]و عملکرد جسمی، روان شناختی و اجتماعی مواجه می کند. این معلولیت اغلب منجر به نقایص حسی، حرکتی و اختلال عملکرد روده ای و مثانه ای می گردد و همه این ها توانایی فرد برای انجام فعالیت های خود مراقبتی معمول مانند مسئولیت های فردی و شغلی را محدود می کند. علاوه بر محدودیت های جسمی ایجاد شده به وسیله SCI، افراد عوامل استرس زای متعدد عاطفی، روان شناختی، اقتصادی و محیطی را تجربه می کنند. تعاملات پیچیده میان این عوامل استرس زا، بر روی سازگاری فردی و خانوادگی بعد از یک SCI تأثیر می گذارد. انتقال از یک زندگی مستقل به حالت وابسته نیازمند تعریف و ارزیابی اهداف فردی، اجتماعی، شغلی و یافتن معنی است. واضح است که زندگی با SCI فرایند پیچیده ای است که نیازمند تطابق با تغییرات در عملکرد فیزیکی و روانی- اجتماعی برای افراد مبتلا و اعضای خانواده آن هاست (همان).
۴-۲ صفات شخصیت
۱-۴-۲تعریف شخصیت
مفهوم شخصیت چیست و چگونه باید آن را تعریف کرد؟ تعریف مفهوم شخصیت، مانند اکثر مفاهیمی که به ویژگی های انسان مربوط می شود، کار آسانی نیست زیرا مفهومی که این کلمه در زبان عامیانه پیدا کرده است با مفهومی که در روان شناسی برای آن قائل شده اند، تفاوت زیادی دارد. در زبان عامیانه، کلمه شخصیت معانی مختلفی دارد، مثلاً، در لغت نامه دهخدا معانی زیر برای آن ذکر شده است؛ شرافت، رفعت، نجابت، بزرگواری، مرتبه و درجه. در روانشناسی اصطلاح شخصیت هیچ یک از معانی بالا را ندارد. بلکه معانی آن عبارت است از «سبک» یک فرد است، بدون آن که کوچکترین قضاوت ارزشی داشته باشیم. بنابراین باید بگویم هر فرد سبک خود یعنی شخصیت خاص خود را دارد که از او انسانی واحد و منحصر به فرد می سازد. شخصیت یعنی شیوه خا بودن. برای روشن تر شدن مفهوم شخصیت بهتر است ریشه این کلمه را در نظر بگیریم. کلمه شخصیت، ترجمه کلمه لاتین پرسونالیتی یا کلمه فرانسوی پرسونالیته است که هر دو از کلمه لاتین پرسونا مشتق شده است. پرسونا ماسکی بود که در زمان قدیم، بازیگر تئاتر به صورت خود یم زد و آن را تا آخر نمایش نگه می داشت. بنابراین مفهوم اولیه شخصیت تصویری ظاهری و اجتماعی است که براساس نقشی که فرد در جامعه بازی می کند، قرار دارد(گنجی،۱۳۸۹).
برداشت های متفاوتی از شخصیت وجود دارد و این برداشت ها به وضوح نشان می دهد که با گذشت زمان معنای شخصیت از مفهوم اولیه آن که تصویری ظاهری و اجتماعی بود، بسیار گسترده تر شده است.
گوردون آلپورت[۲۱] (۱۹۶۱) می گوید: شخصیت سازمان پویا و درون فرد است که از سیستم های روانی تشکیل شده است و این سیستم ها رفتار ویژه و تفکر او را معین می کنند.
گلیفورد[۲۲] گفته است: شخصیت یعنی الگوی منحصر به فرد از صفات.
کمپل شخصیت را چنین تعریف می کند: منش، خصوصیات و تا حدی الگوها و واکنش رفتاری قابل پیش بینی که هر فرد به صورت ناخودآگاه به عنوان سبک و شیوه زندگی از خود نشان می دهد.
دیود مک کللند[۲۳] (۱۹۵۱) می گوید: شخصیت رساترین و جامع ترین مفهومی است که گویای رفتار شخص در همه زمینه هاست.
والترمیشل[۲۴] (۱۹۷۶) نیز می گوید: شخصیت معمولاً ارائه الگوهای معینی از رفتار، افکار و احساسات است که ویژگی های یک فرد را بیان می کند و به سازگاری های وی با موقعیت های زندگی تأثیر می گذارد.
در حال حاضر شخصیت به الگوهای نسبتاً پایدار صفات، گرایش ها یا ویژگی هایی که تا اندازه ای به رفتار شخص دوام می بخشند اطلاق می شود (عظیمی نیا،۱۳۹۰).
۲-۴-۲ نظریه های شخصیت
در ارتباط با نوع و موضوع مفاهیم شخصیت که روان شناسی باید با آن سر و کار داشته باشد در حال حاضر توافق اندکی وجود دارد و هنوز بهترین راه برای فهم رفتار انسان در روان شناسی به وجود نیامده است. در حقیقت روان شناسان در این حوزه تلاش می کنند تا نظام های گوناگونی از مجموعه مفاهیم ثابت درونی را که به نظریه های شخصیت معروف است، توسعه دهند به هر حال موضوع ماهیت انسان، درک گوناگونی و پیچیدگی کلیت عملکرد شخص در دنیای واقعی است. لذا برای فهم کامل رفتار انسان، نیازمند به وجود نظریه های شخصیت است. به همان صورت که همه مردم برای خودشان تعاریفی از شخصیت دارند، دانشمندان نیز درباره ی شخصیت، نظریاتی را ارائه داده اند. این تنوع عمدتاً معلول پیچیدگی مفهوم ذهنی شخصیت در نزد هر یک از انسان هاست. لذا به دلیل همین تنوع نظرات، نمی توان مرزبندی قطعی درباره انواع شخصیت ارائه داد (همان).
نمونه هایی از تقسیم بندی نظریه های شخصیت عبارتند از:
۱-۲-۴-۲ نظریه صفات
در نظریه صفات سعی بر این است که خصوصیات اساسی فرد که جهت دهنده ی رفتار اوست تفکیک و توصیف شود. در این رویکرد، به شخصیت اجتماعی فرد توجه می شود و بیشتر توصیف شخصیت و پیش بینی رفتار مورد توجه است تا رشد شخصیت. در نظریه های صفات مردم از جهت ابعاد یا مقیاس هایی چند که هر یک نمودار یک صفت است متفاوت شمرده می شوند. به این ترتیب در رویکرد صفات به این توجه می شود که هر فرد در ابعاد مختلف چه جایگاهی دارد (اتکینسون و همکاران، ۱۳۸۸).
نظریه صفات براساس پیش فرض هایی است که در اینجا به بعضی از آن ها اشاره می کنیم

 

 

    • صفات شخصیت، گرایش های عمومی پایه ای است که عامل ثبات رفتار خود محسوب می شود.

 

    • بعضی از صفات، سطحی و محدود است و بعضی دیگر زیربنایی و عام و احتمالاً عامل ثبات رفتار خود، صفات اخیر است.

 

    • آمادگی ها و گرایش های پایه ای از طریق آزمون های موضوعی شخصیت ارزیابی می شود.

 

    • رفتارها و اظهارات خود درباره خود، نشانه هایی از این صفات به حساب می آید.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *