محصولات تراریخته ؛ فواید، مضرات و دورنمای استفاده از این نوع محصولات

اجناس تراریخته به مواد غذایی می گن که ژنای جدیدی به واسطه مهندسی ژنتیک در داخل شون تعبیه شده. از سال ۱۹۹۴ تا به امروز محققین در تلاش هستن با امتحانِ روشای جور واجور، اجناس غذایی متنوعی رو تولید کنن.

فوت وفن و متدی که واسه جفت و جور مواد غذایی تراریخته استفاده می شه پس از اطمینان و اعتماد کامل نسبت به کیفیت محصول، به اطلاع کشاورزان و فروشندگان می رسه که چیجوری و چیجوری این توانایی رو پیدا کرده تا این اجناس تراریخته رو تولید کنن. ولی از اونجایی که ما به عنوان اشرف مخلوقات واسه باقی موندن و نفع خودمون در تلاش هستیم طبیعت و چیزی که در درونش وجود داشته رو تغییر بدیم، شاید این سوال هم واسه شما پیش بیاد. در کنار فواید احتمالی اجناس تراریخته، ضررهایی هم هست؟

در اول اجازه بدین فواید اجناس تراریخته رو با همدیگه بررسی کنیم.

مقاومت در برابر حشرات

بعضی از مواد غذایی به شکلی تغییر پیدا می کنن که نسبت به آفات و حشرات، مقاومت بیشتری نشون بدن. دانشگاه کالیفرنیا واقع در ایالت سن دیه گو گزارش جالبی رو نشون داد. محققین با دستکاری ژنتیکی حشرات مشخصی تونستن میل اونا به اجناس زراعی رو کم کنن. بخاطر این آفت کشای شیمیایی کمتری واسه دفع این آفات استفاده شده و به دنبال اون، آلودگی محیطی کمتر ایجاد می شه. از اون سو هم میشه روش هدف دار مناسبی در نظر گرفت. یعنی ژنتیک گیاهان رو به شکلی تغییر بدیم که با ترشح بوی بد، حشرات رو دفع کنن.

اجناس قوی تر

مهندسی ژنتیک واسه مقابله با مشکلای افزایش جمعیت پر و بال گرفت.

اجناس زراعی معمولا در برابر تغییر آب و هوایی و چه بسا بلایای طبیعی تلف می شن. با به کار گیری فناوری مهندسی ژنتیک میشه این نقطه ضعف رو حذف کرد. شک نداشته باشین با افزایش جمعیت، اندازه غذاها هم باید زیاد شه. محققین بخش مهندسی ژنتیک در تلاش هستن تا اندازه باقی موندن آدمی رو با این هدف بیشتر کنن. با در نظر گرفتن نقاط ضعف در مناطق جور واجور میشه با دستکاری ژنتیکی اندازه تلفات اجناس گیاهی رو کمتر کرد.

حفاظت از محیط زیست

افزایش اجناس تراریخته و چه بسا اصلاح نژاد حیوانات می تونه به حفاظت محیط زیست هم کمک به سزایی کنه. فرسایش خاک، انتشار آلاینده ها و گازهای گلخانه ای می تونن کاهش زیادی داشته باشن. چون که الان مهندسین ژنتیک با به کار گیری انرژی کمتری می تونن به هدف خود برسن. بخاطر این واسه جلوگیری از آلودگی بیشتر محیط زیست، اصلاح ژنتیکی مواد غذایی حرکتی جدید و امیدوارکننده تلقی می شه.

اجناس مغذی تر

براساس سازمان غذا و کشاورزی جوامع ملی، بعضی از اجناس تراریخته از دید مواد مغذی بهتر از موادی هستن که به صورت عادی رشد می کنن؛ بهتر از این جهت که از دید ویتامین و مواد معدنی مغذی تر هستن. در جهانای سوم که ملت با بحرانی به نام سوتغذیه درگیرن، اجناس تراریخته می تونن با صرف هزینه کمتر، نتیجه بهتری رو واسه مصرف کننده به همراه داشته باشن. مثلا مصرف برنجای تراریخته واسه کمبود ویتامین A شدیدا به درد بخور به نظر می رسه.

کاهش پدیده گرم شدن جهانی

همونطور که اشاره کردیم، انتشار گازهای گلخانه ای به خاطر استفاده بهینه انرژی در مهندسی ژنتیک، کمتر می شه. بخاطر این نسبت گاز کربن دی اکسید در هوایی که نفس می کشیم به مراتب کم میشه. اقتصاددانای بریتانیایی درزمان پژوهشی به این نکته رسیدن به کار گیری دست کاریای ژنتیکی واسه جفت و جور اجناس تراریخته می تونه انتشار گازهای گلخانه ای رو تا ۱۰ میلیون تن کم کنه. به زبون ساده تر ۵ میلیون وسیله نقلیه از جاده ها در سال واسه جفت و جور اجناس کشاورزی حذف می شن. حذف وسایل نقلیه از خط تولید جدا از بهره وری اقتصادی، به کاهش آلودگی هوا کمک زیادی می کنه.

کاهش قیمت اجناس غذایی

یه حساب و کتاب ساده س!. با در پیش گرفتن جفت و جور اجناس تراریخته، یه کشاورز با صرف هزینه کمتر می تونه اجناس بیشتری رو بفروشه. پس هزینه هر محصول هم می تونه کمتر شه تا طیف بیشتری از مردم بتونن به به کار گیری اون محصول روی بیارن. بخاطر این فقر در کشورهایی مثل خاورمیانه می تونه کاهش پیدا کنه.

طول عمر بیشتر

فرض کنیم یه محصول در برابر بلایا و عوامل محیطی مقاومت بیشتری از خود نشون میده. طول عمر این محصول پس از برداشت هم می تونه بیشتر از اجناس عادی باشه. بخاطر این معمولا انبار کردن اجناس تراریخته دردسر کمتری از این توجه به دنبال داره.

 

و اما مشکلات و مضراتی که اجناس تراریخته ممکنه به دنبال داشته باشن:

عکس العملای حساسیت (آلرژی)

در گذشته این باور وجود داشت اجناس تراریخته می تونن خطر دچار شدن به آلرژی رو در افراد زیاد کنن. در دستکاریای ژنتیکی کدِ پروتئینای مختلفی به ژن گیاه اضافه می شه که شاید در گیاه مورد نظر از اول وجود نداشته. پس بعید نیس پس از مصرف اجناس تراریخته نسبت به یه محصول تراریخته مثل گوجه عکس العمل نشون بدیم. حتی شاید تا به اون روز نسبت به مصرف گوجه عکس العمل پوستی خاصی حس نکرده بودین. ولی با پیشرفت علم، محققین تونستن بانک اطلاعاتی بزرگی از آلرژنا جفت و جور کنن. بخاطر این اگه کد پروتئین مورد توجه به بانک اطلاعاتی شباهت پیدا کنه، محققین از ادامه روند دست می کشن. پس این ادعا الان از دید علمی با قاطعیت رد شده.

شاید صد درصد با محیط زیست موافق نباشه

در اول این یادداشت اشاره کردیم با جفت و جور اجناس تراریخته میشه به حفظ محیط زیست کمک کرد. ولی ماجرا اینجاس بعضی از مواد که با مهندسی ژنتیک درست می شن، این احتمال هست این مواد با طبیعت بیگانه باشن. ترسناک نیس این مواد نامعلوم به حال خودشون در طبیعت رها شن؟ پس از مصرف مواد غذایی، با دفع فضولات انسانی این مواد به طبیعت برمی گردن و چه بسا در اکوسیستم باقی می مانند.

کاهش پیدا کردن تنوع زیستی

وقتی تلاش می کنیم با اصلاح ژنتیکی یه محصول زراعی، یه نوع آفت خاص رو نسبت به تغذیه گیاه محروم می کنیم، باقی موندن این حشرات هم کمتر می شه. چه بسا همین حشرات به ظاهر کم اهمیت به سمت نابودی هم پیش برن. بخاطر این با در نظر گرفتن هرم تغذیه، شاید این روش بر اکوسیستم تاثیر منفی داشته باشه.

کارایی کمتر آنتی بیوتیکا

محققین دانشگاه آیوا درزمان پژوهشی به این نکته رسیدن مصرف بعضی از اجناس تراریخته با ویژگی آنتی بیوتیکی ممکنه به ضررمون تموم شه. چون که این گیاهان به خاطر اضافه شدن کد ژنتیکی یه آنتی بیوتیک خاص به پیکره DNA در برابر یه سری از باکتریا مقاومت از خود نشون میدن. از طرفی ما این نوع گیاهان بهینه یافته رو مصرف می کنیم و مارکرهای آنتی بیوتیک مورد نظر هم در سلولای بدن ما حضور پیدا می کنن. بخاطر این مصرف خارجی آنتی بیوتیک می تونه جواب کمتری واسه درمان به همراه داشته باشه. چون که سیستم ایمنی مون به خاطر وجود مارکرها، نسبت به آنتی بیوتیک مورد نظر عادت پیدا کرده.

تاثیر منفی در روند گرده افشانی

گرده افشانی در گیاهان جور واجور واسه باقی موندن این ارگانیسما پدیده ای لازمه. ولی باید به این نکته هم توجه کرد وقتی یه گیاه تراریخته تو یه اندازه بزرگ رشد و نمو پیدا می کنه، گرده افشانی این محصول هم ممکنه تغییر اساسی پیدا کنه. شاید بگید این نکته بدی نیس و با مصرف انرژی کمتر، طبیعت خودشو اصلاح می کنه. ولی ماجرا اینجاس شاید اصلاح ژنتیکی در آینده باعث بروز یه سری از مشکلات در محیط زیست و حتی واسه سلامتی خودمون شه. اصلا از کجا معلوم مهندسی ژنتیک در بلندمدت به ضرر اکوسیستم و باقی موندن آدمی تموم نشه؟

اختلافای اقتصادی

در قسمت امتیازات به کار گیری اجناس تراریخته این نکته رو گفتیم کشاورز می تونه با جفت و جور این دسته از اجناس، از دید اقتصادی به یه سود قابل قبول برسه. ولی فرد فروشنده و تاجر از این موضوع می تونه فقط به نفع خودش استفاده کنه. به این صورت که محصول مورد نظر رو گران تر از حد عادی به خریدار بفروشه. اصلاح ژنتیکی می تونه بهونه خوبی واسه فروشندگان باشه تا از مشتری پول بیشتری طلب کنن. بخاطر این ممکنه در کشورای در حال پیشرفت، هنوز مهندسی ژنتیک از دید اقتصادی توجیهی نداشته باشه. ولی اگه سیاستای خوبی در پیش گرفته شه، نه فقط توجیه اقتصادی داشته، بلکه به حل مشکل فقر هم کمک زیادی می کنه.

ایجاد مریضیای جدید و خطرناک

یکی از نگرانی و نگرانیا در این موضوعه با دستکاری ژنتیکی مواد غذایی ممکنه یه مریضی جدید خلق شه. چون که حامل انتقال ژن معمولا یه ویروسه که به اون «وکتور» می گن. ترسناک تر از گسترش یه مریضی خطرناک رو باید در روند درمانی این مریضی بدونیم. فرض کنین هیولایی رو خلق می کنین که هیچ شناختی نسبت به توانایی هاش ندارین. اونو چیجوری خواهید کشت؟ گسترش یه مریضی خطرناک از دید محققین و مدافعان محیط زیست، موضوعی بسیار پراهمیته که تا به امروز راه حلی قطعی واسه حذف این احتمال از طرف محققین پیشنهاد نشده.

خطر کم شدن اندازه آذوقه غذایی  

معمولا دانه های اجناس زراعی پس از تایید از طرف مقامات، به عنوان ثبت اختراع به حساب میان. خریدارها با امضای قوانین مشخص، باید سود حاصل از فروش اجناس تراریخته رو در اندازه کلان با شرکت فروشنده سهیم باشن. حال فکر کنین درست وقتی قبل از برداشت محصول، بنا به یه سری از دلایل زیست محیطی محصول مورد نظر در مزرعه نیس و نابود شه. فقط با تکیه به این روش نمیشه انبار فروشنده های مواد غذایی رو پر کرد.

و اما سوالی که هنوز پابرجاست: مصرف کنیم یا نکنیم؟

اصلا بعید نیس مواد غذایی که تا به امروز مصرف می کنین، اصلاح ژنتیکی روی اونا انجام شده نباشه. تعجب کردین؟ حتی در جهانای پیشرفته هم روی اجناس غذایی با یه برچسب بزرگ و فونتی خوانا نوشته نمی شه: تراریخته.

ولی جای شکرش باقیه اگه محصولی واقعا ضرری داشته باشه، در بازه وقتی کوتاه مدت مشکل نشون نمی ده. بلکه روند بیان ژن، دنگ و فنگ زیادی داره. شاید هم اصلا تا آخر عمر مشکل مورد نظر فعال نشه. در بدترین سناریو، مشکل مورد نظر در نسلای بعدی خودشو نشون می ده.

با این اوصاف فقط نباید درباره اجناس تراریخته از طرف سلامت فردی صحبت کرد. در نقاط ضعف این روش گفتیم مهندسی ژنتیکی ممکنه روی اکوسیستم و حتی جامعه جهانی اثر داشته باشه. ولی چاره چیه؟ اینکه اجازه بدیم طبیعت کار خودشو بکنه یا با به کار گیری علم و فناوری مدرن واسه باقی موندن جمعیت روزافرون چاره ای فکر کنیم؟