دانلود پایان نامه روانشناسی در مورد منابع اطلاعاتی

دانلود پایان نامه

سال یا هر چند سال یک بار از نو سازماندهی می شوند. در حقیقت، تولید بولتن های چکیده ای، از جمله فعالیت های عمده اشاعه ای در برخی واحدهای اطلاع رسانی است.
با کمک رایانه، می توان توضیحات منابع را روی ابزارهای مغناطیسی ذخیره کرد، بولتن های دوره ای منتشر کرد و پایگاه های اطلاعاتی را روزآمد نمود. فهرست های کتابشناختی و نمایه ها نیز با رایانه تهیه می شود. سپس، با فرآیند کوچک سازی در عکاسی و انتقال بر روی دستگاه افست با عکس برداری ترکیبی، هر بخش را تکثیر می کنند.
2-1-6-2-6- نمایه ها
فهرستی از اصطلاحات هستند که به صورت حرف به حرف یا سایر موارد (مثل کلمه ای، مفهومی، نظم خاص، شماره و غیره) الفبایی شده اند و به این وسیله منابع را شرح می دهند. برای تسهیل بازیابی، هر اصطلاح با شماره ارجاع یا شماره بازیابی منبع مورد نظر همراه است. بنابراین، هر منبع به تعداد کلید واژه های انتصابی به آن، در نمایه مورد استناد قرار می گیرد. هر نمایه به تنهایی یک کشف اللغات است که مجموعه ای از اصطلاحات که به عنوان کلید واژه عمل می کنند (و کانون علایق بهره گیران را نمایان می سازند) را با مجموعه ای از منابع پیوند می دهد. نویسنده (نمایه نویسنده)، مفاهیم (نمایه موضوعی)، عناوین (نمایه عنوان)، مکان ها (نمایه جغرافیایی)، منابع (نمایه مؤسسات)، استنادات (نمایه استنادی) یا نمایه های شماره پروانه ثبت اختراعات، شماره های گزارشات، تاریخ، فرمول های شیمی و شماره منابع (نمایه پیوسته ای که یک منبع را به سایر منابع در مجموعه های مشابه، مدارک پیشین در موضوعات مشابه یا در منابع همسان پیوند می دهد) می توانند از جمله این کلید واژه ها یا مداخل باشند.
نمایه ها- که معمولاً به آگاهی نامه های چکیده ای ضمیمه هستند- گاهی به صورت مجزا نیز منتشر می شوند. در این صورت، مشکل آن است که بهره گیر بلافاصله نمی تواند به چکیده منابع گزینشی خود دست یابد.
2-1-6-2-7- خدمات کاوش گذشته نگر
در خدمات کاوش گذشته نگر، منابع اطلاعاتی مرتبط با درخواست ویژه بهره گیران- در بیشتر موارد یک درخواست- فراهم می شود. برخلاف خدمات مشروحه فوق، این خدمت برای همگامی بهره گیر با اطلاعات جدید ارائه نمی شود بلکه برای یافتن راه حل یا اطلاعاتی برای رفع مشکلی خاص ارائه می گردد. کاوش های گذشته نگر بسیار متنوع اند و براساس موضوع، از پاسخ گویی به یک سؤال ساده تا فهرستی از همه کاوش های پیشین درباره یک موضوع را شامل می شوند.
2-1-6-2-8- خدمات مرجع
در خدمات مرجع، تعریف صحیح درخواست ها، به ویژه فراگیری شیوه استفاده از اطلاعات به بهره گیر آموزش داده می شود و ممکن است بر انتخاب منبع اطلاعاتی تأثیرگذار باشد. متصدی اطلاع رسانی می تواند برای یافتن منابع اطلاعاتی، بهره گیر را به فهرست ها، برگه دان ها، فایل ها، منابع مرجع ردیف دوم، یا پایگاه های اطلاعاتی ارجاع داده یا در صورت ضرورت، شیوه کاوش و یافتن اطلاعات را به وی آموزش دهد.
با ابزارهای آماده موجود در مراکز اطلاع رسانی مثل برگه دان یا مجموعه ای از منابع ردیف دوم یا از طریق ابزارهای بیرونی که بعضی از آنها به یکباره نمی توانند به کار گرفته شوند، خدمات کاوش قابل ارائه است. این مسئله به ویژه در پایگاه های اطلاعاتی رایانه ای که به صورت پیوسته در دسترس نیستند نیز صادق است. در این حالت، درخواست های اطلاعاتی بر روی پرسشنامه های ویژه ای تبدیل می شود. سپس، برای پردازش، به زبان رایانه تبدیل و پاسخ دریافت می شود. در خدمات کاوش درون خطی- با توسعه های فراوانی که اخیراً صورت گرفته است- واحد اطلاع رسانی به پایانه ای دسترسی دارد که به یک پایگاه اطلاعاتی یا یک شبکه متصل است. برای ارائه خدمات آگاهی رسانی جاری هم زمان با روزآمد شدن پایگاه اطلاعاتی، کاوش درون خطی بسیار مناسب است. رایانه، فهرستی از بازیابی منابع یا ارجاع آنها به منابع ردیف دوم را ارائه می کند.
2-1-6-2-9- خدمات پاسخ گویی به سؤالات
خدمات پاسخ گویی به سؤالات، اولین گام در حوزه اطلاع رسانی است. با طراحی فرم هایی که بهره گیر باید برای درخواست های خود آن را پر کند و یا با مراجعه مستقیم (گفتگو، تلفن یا سایر موارد مشابه) به واحد اطلاع رسانی ، نیازهای اطلاعاتی بهره گیران و شیوه مناسب ارائه آن مشخص می شود. سپس با بهره گرفتن از ابزارهای مختلف موجود، در مرکز اطلاع رسانی یا سایر مراکز- به جستجو می پردازند. پس از گردآوری همه منابع مرتبط، آنها را به روش دلخواه و مناسب بهره گیر ارائه می کنند. متأسفانه، این فرآیند طولانی و پیچیده است و به کارکنانی نیازمند است که در حوزه موضوعی مربوط تخصص داشته باشند.
همانند بسیاری از درخواست های قابل پیش بینی یا درخواست هایی که قبلاً در مراکز اطلاع رسانی وجود داشته اند، در خدمات پاسخگویی به سؤالات نیز می توان از برگه ها یا پرونده های اطلاعاتی برای تهیه سریع حداقل بخشی از پاسخ استفاده کرد. گاهی از این پرونده ها می توان برای توجیه ضرورت وجودی یک واحد اطلاع رسانی تخصصی استفاده کرد.
2-1-6-2-10- بانک داده ها
بانک داده ها، به بیانی دقیق، فایل های بسیار سازمان یافته ای از اطلاعات حقیقی بسیار دقیقی که از منابع استخراج شده اند را دربر دارند و نه ارجاعات کتابشناختی منابع – چه این اطلاعات در صورت ضرورت قابل تهیه اند-. بانک داده، امکان تهیه داده های خاص برای استفاده های فوری را فراهم می آورد. برای مثال در یک جراحی، برای یافتن علت بروز مشکلی خاص و فهم شیوه برخورد با آن، می توان به بعضی از بانک های داده ای پزشکی مراجعه کرد.
2-1-6-2-11- تحلیل اطلاعات
خدمت تحلیل اطلاعات، اطلاعات موجود در منابعی را شرح می دهد که به یک حوزه موضوعی خاص وابسته است. در تحلیل اطلاعات، باید مجموعه معیارهایی که درخواست های احتمالی یا نقطه نظرات بهره گیران را بیان می دارند مورد توجه قرار داد. به عنوان مثال، به سادگی نباید گفت که یک منبع درباره آبیاری است بلکه باید سیستم آبیاری، شیوه استفاده، محصولات قابل آبیاری و شاخص های مختلفی مثل هزینه، مقدار مصرف آب، تبخیر و موارد مشابه را نیز ذکر نمود. این امر امکان بازیابی منابع مرتبط با شرایط خاص که حوزه موضوعی آن دقیقاً تعریف شده و فهرستی از معیارهای ثابت آن نیز در نظر گرفته شده است را فراهم می آورد. بانک داده، با توجه به اینکه داده هایی مجزا از هم را فراهم می آورد، یک خدمت تحلیل اطلاعات است و اطلاعات را در دسته های موضوعی مختلف ارائه می کند. این فعالیت می تواند به صورت خدمتی مستقل و یا به عنوان یکی از خدمات مراکز اطلاع رسانی ارائه شود.
2-1-6-2-12- تثبیت اطلاعات
تثبیت اطلاعات، اعتبار اطلاعات را بررسی می کند یا محدودیت های اطلاعات موجود در منابع مختلف را مشخص می نماید و مطالب گفته شده درباره یک موضوع خاص را با دیگر منابع- به همان صورتی که در اطلاعات ارزیابی شده و ترکیبی آمده است- مطابقت می دهد. معمولاً خروجی این فرآیند در یک فایل ویژه ضبط شده و به صورت یک منبع ردیف سوم، اشاعه می گردد. در تثبیت اطلاعات، غالباً باید همه منابع اطلاعاتی ردیف اول گردآوری شده را بررسی کرد.
2-1-6-2-13- ارزیابی اطلاعات
هر چند تعیین حد فاصلی بین ارزیابی اطلاعات و تثبیت اطلاعات دشوار است، اما ارزیابی اطلاعات تا اندازه ای از تثبیت اطلاعات کم زحمت تر است. اطلاعات (یک مورد یا مجموعه ای موارد) درباره یک موضوع خاص، برای ارزشیابی نقادانه به یک یا چند متخصص سپرده می شود تا ارزش کلی یا دیگر موارد مربوط به آن را مشخص نمایند.
یک روش ساده برای ارائه خدمات ارزیابی اطلاعات به بهره گیر، ایجاد امکان ارتباط مستقیم او با متخصصی است که فعالیت عادی او با موضوع مورد سؤال بهره گیر مطابقت دارد و مشتری دائمی خدمات آگاهی رسانی جاری است و در صورت ضرورت می تواند درباره موضوع درخواستی به کاوشی جامع بپردازد. واحد اطلاع رسانی، با تهیه فهرستی از حوزه های موضوعی متخصصین، تماس منظم با آنها و استفاده از خدمات آگاهی رسانی جاری می تواند بهره گیری از دانش متخصصین را نظم دهد. (گیلوری، 1378، 54)
2-1-6-2-14- بسته بندی دوباره اطلاعات
در بسته بندی دوباره اطلاعات، هدف گردآوری و ارائه اطلاعات در ساختاری واحد برای تسهیل استفاده بهره گیران است. این اطلاعات با ساختارهای مختلف و از منابع متفاوتی گردآوری شده اند. برای مثال مجموعه ای از مراجع، چکیده ها، استنادات، جداول و یک مقاله تحلیلی ممکن است به صورت شفاهی یا بر روی نوار کاست، نوار ویدیویی، فیلم، پوستر، برگه راهنما و مواردی از این قبیل ارائه شده باشند.
این فعالیت فرایندی وقت گیر و گران قیمت است و در صورتی ارزشمند است که راه دیگری برای انتقال اطلاعات وجود نداشته باشد. اگر هزینه این خدمات کمتر از هزینه دیگر شیوه هایی باشد که بهره گیر، خود، آن را آزموده است یا محصول نهایی بتواند مورد استفاده مجموعه مناسبی از افراد قرار گیرد، ارائه آن به صرفه خواهد بود. مثلاً یک فرد می تواند چند روز پیاپی، یک گزارش تحلیلی هزار صفحه ایی یا یک طرح اصلی نیم ساعته ویدئویی را خلاصه کند و برای استفاده در اختیار سایرین قرار دهد.
2-1-6-3- اشاعه منابع اطلاعاتی ردیف سوم
منابع اطلاعاتی ردیف سوم منابعی هستند که نتایج اطلاعاتی که از منابع مختلف، ارزیابی تحلیل ها، تثبیت اطلاعات، استخراج داده و غیره به دست آمده اند را در ساختاری منظم ارائه می کنند. بعضی از این منابع، بر اثر درخواست های ویژه ای مثل گزارشات تحلیلی، بررسی ها، گزارش پیشرفت ها و گزارشات وضعیت جاری تولید شده اند در صورتی که بعضی دیگر به صورت منظم، در جلدهای مختلف و سالانه (گزارشات سالانه، گزارش پیشرفت و …) منتشر می شوند.
منابع ردیف سوم دو فایده بارز دارند: این منابع، اطلاعات موجود درباره یک موضوع مورد سؤال را به خوبی خلاصه می کنند و به صورت هم زمان اطلاعاتی با کیفیت عالی فراهم می آورند.
2-1-6-3-1- خدمات ارتباطی
این نوع خدمات اساساً به عنوان واسطه ای فعال بین خدمات اطلاعاتی و بهره گیر عمل می کنند. برای ارائه خدمات اطلاعاتی و کمک به بهره گیر، از متخصصین اطلاعاتی و برای رفع نیازهای تخصصی بهره گیران از متخصصین موضوعی کمک می گیرند، مشکلات اطلاعاتی بهره گیران را مشخص می کنند و خدمات اطلاعاتی مناسب را در اختیار آنها قرار داده یا بین آنان توزیع می کنند. گرچه مسئولین ارتباطی می توانند منابع سودمند و منابع یا مهارت های اطلاعاتی جدید را تشخیص دهند اما خدمات ارتباطی، برای تحریک و تحرک جریان اطلاعات از واحد اطلاع رسانی به سوی بهره گیر و بالعکس، ابزار مناسبی است. افرادی که به این کار گمارده می شوند باید هم دانش نسبی از حوزه موضوعی مورد نظر و هم مهارت کافی در علوم اطلاع رسانی داشته باشند.
2-1-6-3-2- اطلاعات خبری (یا اطلاعات صریح)
اطلاعات خبری، اطلاعات فشرده کتبی یا چکیده شفاهی از برخی پیشرفت های جاری- چه برای همگامی بهره گیر با آنچه در حوزه موضوعی اش در حال وقوع است چه در پاسخ به درخواست های کم و بیش منظم او- را فراهم می آورند. گرچه بهره گیران، خود، می توانند مستقیماً از عناوین یا چکیده منابع استفاده کنند- این کار با خدمات معمول آگاهی رسانی جاری برابر است- اما بسیاری از خدمات از این نوع باید ارزیابی، گزینش، خلاصه و مجدداً بسته بندی شوند.
2-1-6-3-3- اشاعه از طریق ارتباط مستقیم
در بیشتر مواقع به ویژه هنگامی که بهره گیران، خود دست به گزینش و انتخاب می زنند، اطلاع رسانان آشکارا چنین فرصت هایی را قدر دانسته و برای انجام کاوش های ویژه اطلاعاتی، از این ارتباط مستقیم بهره می گیرند. اما در بسیاری از واحدهای اطلاع رسانی شیوه ارتباط مستقیم به فراموشی سپرده می شود.
اشاعه مستقیم، به اشکال مختلفی چون مصاحبه بین بهره گیر و متخصص یا سازمانی که بر روی موضوع او کار می کند، بازدید فردی یا گروهی از سازمان ها یا منابع تولیدی، نشست های اطلاع رسانی یا سمینارها انجام می شود. می توان این نشست ها را ضبط و برای پاسخگویی به درخواست های اطلاعاتی مشابه از آنها استفاده کرد. در حقیقت، همه فعالیت های اشاعه ای مرتبط با درخواست های خاص را باید از این روش پاسخ گفت. همچنین، این نوع از خدمات در ترویج فعالیت های اطلاع رسانی و تسریع جریان اطلاعات ابزار مناسبی به شمار می آیند. علاوه بر این، این شیوه غالباً حداقل به صورت موقتی می تواند در هنگام کمبود منابع استنادی کاربرد داشته باشد. (گیلوری، 1378، 31- 62)
2-1-6-3-4- رسانه های گروهی
رسانه های گروهی (روزنامه ها، مجلات، رادیو و تلویزیون) از دیگر ابزارهای مهم برای ترویج خدمات اطلاع رسانی و اشاعه اطلاعات علمی و فنی، به ویژه در کشورهایی است که قسمت اعظم جمعیت آن به دلیل فاصله مکانی، سواد و مشکلات زبانی به واحدهای اطلاع رسانی دسترسی ندارند.
اشاعه گزینشی اطلاعات
طرح تمام نظام های اشاعه گزینشی اطلاعات در چندین جزء مشترک است. شکل1-1 نشانگر آن دسته از کارهای اساسی است که شامل تطبیق دادن پرونده‌های کاربران با منابع مربوط، آگاه کردن، بازخورد، و بازنگری پرونده‌های کاربران با پرونده‌های نمایه است. (مائوارهاف، 1974؛ اسکنایدر، 1971)
مشکلات فنی نظام هوشمند و خودکار لون تا حدقابل ملاحظه‌ای باتوجه به کارایی بالا و در دسترس بودن رایانه‌ها برطرف شده است. متاسفانه مشکلات مربوط به آن بخش هایی که از نظر پردازش به انسان وابسته است باقی می‌ماند. با این فرض که بایگانی منابع به شکلی کامل پردازش شده است، کلید موفقیت نظام آگاهی رسانی جاری بستگی به دقیق بودن پرونده‌ها دارد که آن هم تا اندازه زیاد به کار انجام شده در زمینه ساختن و ایجاد پرونده‌ها و بازنگری در آنها وابسته است. (فرودنریچ، 1978)
2-2-1- مقدمه
یکی از خدماتی که هدف آن آگاه کردن و اطلاع دادن به مراجعان در مورد اطلاعات جدید و بالقوه سودمند است که بر مبنایی فردی ارائه می شود «خدمت اشاعه گزینشی اطلاعات» یا «خدمت آگاهی رسانی جاری» نام دارد. این خدمات به صورت مستمر و مطمئن انجام می شود و غالباً تا مرحله تهیه خود منابع یا چکیده آنها که توسط کارکنان نظام وارسی و غربال می شود، پیش می‌رود. از هانس پیترلون کارمند شرکت بین‌المللی ماشین های اداری (آی.بی.ام) اغلب به منزله نخستین فردی که این مفهوم نو را در خدمات اطلاع رسانی مطرح کرد نام برده می شود. او شیوه‌ای را برای بهبود تبادل اطلاعات علمی پیشنهاد کرد که از طریق اشاعه گزینشی اطلاعات به کمک ماشین انجام می‌شد. (لون، 1985)
او این خدمات را به عنوان خدمتی توصیف می‌کند که «در محدوده یک سازمان که وظیفه‌اش رهنمون اطلاعات جدید به کمک دستگاه است انجام می شود. این اطلاعات از هر منبعی که برگرفته شود به مقصد آنهایی ارسال می شود که احتمال سودمندی آنها در رابطه با کارهای جاری یا علائق آنها بسیار زیاد است. این نظام خدمات متعارف کتابخانه‌ای را از طریق آگاه کردن مراجعان و ارائه منظم متون گسترش می‌دهد. بسیاری از کتابخانه‌ها این مفهوم را با به گردش در آوردن فهرست مندرجات مجله‌ها و یا صفحه عنوان مقاله‌ها بر پایه پرونده‌های موضوعی که به شیوه دستی اداره می شود پیاده کرده‌اند. کتابخانه‌های موسسه‌های بازرگانی غالباً متون و نوشته‌ها را برای یافتن مطالب سودمند وارسی می‌کنند. (هاوکینز،1985)
با توجه به زمینه علاقه هر کاربر، متن کامل مقاله برای جلب توجه او ارسال می شود. به جای ارائه خدمات فقط براساس تقاضا، چنین خدمتی انفرادی فعالانه در جستجوی منابعی است که دارای استفاده بالقوه است و به پیش‌بینی نیازهای اطلاعاتی کاربران می‌پردازد. این گونه خدمات کاملاً منطبق با نیازهای کاربران، در گذشته و در نظامهای دستی بسیار پرزحمت و زمان‌بر بود. از آنجا که هزینه مانعی همیشگی است، چنین خدمت آگاهی رسانی و تحویل مدرک از نظر بسیاری از

مطلب مشابه :  رویکرد شناختی

دیدگاهتان را بنویسید