تعاریف سرمایه فکری

  • سرمایه فکری یه سری از منابع مشخص و نامشهود شرکت و تغییر و تحولات این منابع مشخص و نامشهوده.(Gupta etal., 2001).
  • سرمایه فکری عبارتست از ارزشهای زیاد شده که ماهیتی نامحسوس دارن و از عملکردها و کارکردهای سازمان، فرایندها و شبکه های تکنولوژی اطلاعات، لیاقت، کارایی کارکنان و رابطه با مشتری سر میگیره. دارایی فکری در بر گیرنده خلق علم و نوآوری، استفاده علم فعلی، با هدف شناسایی مشکلات کاری کارکنان و مشتریان، انتقال اطلاعات و دانش اندوزی از راه تحقیق و یادگیری امکانپذیر میشه.
  • مشکلات

    براساس دیدگاه ویلیامز اجزا سرمایه فکری عبارتند از:

    • سرمایه انسانی: شامل شایستگیای کارکنان، سیستمای پیشرفت منابع انسانی و رضایت کارکنان.
    • مشتریان: تلاش سازمان واسه پیشرفت روابط دراز مدت با مشتریان و ایجاد رضایت مشتریان.
    • تکنولوژی اطلاعات و روند: دسترسی به سیستمای فناوری اطلاعات، توجه به فزاینده ها مانند تحقیق و پیشرفت، صرفه جویی و بهروری فراینهدای اداری،
    • دارایی فکری: سرمایه گذاری و پیشرفت ایده های خلاقانه توجه به پتنت، کپی رایت، مارک تجاری، طرحهای صنعتی، اطلاعات پنهونی(Williams, 2000)
    • سرمایه گذاری

    ۲-۳- ویژگیای سرمایه فکری

    سرمایه فکری، فرصتای تجاری جدید و موجب ارزش آفرینی می شه(Nordic Industrial Fund, 2001)

    • سرمایه فکری، از راه تعامل و ترکیب عوامل زیاد از راه شبکه ها و تعهد مستقیم به مشتری ارزش آفرینی می کنه.
    • سرمایه فکری، احتمالات زیاد واسه استفاده و پیشرفت علم شرکت رو بوجود میاره و می‎تونه با هزینه پایین دوبارهٌ طی شه.
    • سرمایه فکری می تونه در موارد خاص دارای مالکیت قانونی باشه. ولی نمیشه اون رو به کمک ساختار خاصی کنترل کرد.

    سرمایه فکری شامل شایستگیای افراده و با پول و پله و سرمایه و مادی فرق داره.

    مدیریت سرمایه فکری رویکردهای متفاوتی رو در بر میگیره. بیشتر شرکتای دانشی رویکردهای اساسی در مدیریت  سرمایه های انسانی، ساختاری و ارتباطی در محیط امروز دارن، ولی راه و روش سنتی دیگه کارکردی واسه ایجاد مزیت رقابتی نداره.

    واسه فرا تر رفتن از مراحل مدیریت سرمایه فکری سنتی، شرکتا می تونن روش هدف دار زیر رو دنبال کنن.

    • استفاده رویکردهای فرهنگی که به سازمان به کمک پیشرفت علم و لیاقت کمک می‎کنه.
    • کامل سازی سیستمایی که مدیریت سرمایه فکری رو در سازمان کامل و هماهنگ می‎کنه

    شرکتایی که از راه و روش دوم استفاده می کنن به بقیه وسیله ها کمتر نیاز دارن. در سطوح جور واجور سازمان ادراکا و برداشتا از مدیریت سرمایه فکری فرق داره. مدیران ارشد بر نقش رهبری در جهت مدیریت منایع نامشهود استفاده می کنن. در حالیکه مدیران منابع انسانی بر وسایل اندازه‎گیری تاکید دارن.

    مدیریت سرمایه فکری پیچیده س و بر تعهد همه سطوح سازمان  واسه به کار گیری امتیازات اون تاکید داره . (Nordic Industrial Fund,2003)

    ۲-۴- چارچوب مدیریت سرمایه فکری

    معنی سرمایه فکری در بر گیرنده همه منابع دانشی شرکته. سرمایه فکری در بر گیرنده سه نوع سرمایه انسانی، ارتباطی و ساختاریه(Nordic Industrial Fund,2003).

    ممکنه سازمانها با ایجاد وسیله ها و تکنیکای رسمی و غیر رسمی، بهبود دائمی ابعاد سرمایه فکری رو به صورت جدا از هم جفت و جور کنن. ولی واسه مدیریت کارامد سرمایه فکری، لازمه این سه منبع و نواحی کارکردی اونا ترکیب شن. ترکیب این سه سرمایه، شرط لازم واسه ایجاد شایسته محوریه.

    سرمایه فکری  به معنی سرمایه دانشی یا منابع دانشیه که در بر گیرنده  شایستگیای کارکنان، سیستمای سازمانی  و روابط خارجی سازمانه. در بحث سرمایه فکری، مفاهیم زیادی بدون اتحاد لازم در تئوری و در اجرا وجود دارن. بر این پایه مدل اجزا سرمایه فکری در این تحقیق به شکل زیر تدوین شده.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    شکل شماره ۱-۲ : چارچوب مدیریت سرمایه فکری

     

     

    ۲-۵- مدلای اندازه گیری سرمایه فکری

    ۲-۵-۱- مدل سرمایه فکری اسکاندیا

    اسکاندیا اولین شرکت بزرگیه که تلاش منسجمی واسه اندازه گیری سرمایه دانشی انجام داده. این مدل اصل و ریشه های ارزش شرکت رو با اندازه گیری عوامل پویای مخفی شناسایی کرده. براساس این مدل عوامل مخفی سرمایه انسانی و ساختاری با هم سرمایه فکری رو تشکیل  میدن. اجزا مدل عبارتند از:

    ۱)سرمایه انسانی: ترکیب علم، مهارتها، نوآوری و ارزشها، فرهنگ و فلسفه سازمان. این سرمایه توانایی خرید و فروش نداره.
    فلسفه

    ۲)سرمایه ساختاری: سخت افزار، نرم افزار، پایگاه داده، ساختار سازمان، حق پتنت، مارک تجاری و هر چیزی که توانایی پشتیبانی از بهروری سازمان رو داشته باشه. به بیان دیگه هر چیزی که بعد از ترک محل کار در سازمان  باقی می مونه. سرمایه ساختاری، به نوبه خود سرمایه مشتری و گسترش روابط با مشتریان کلیدی رو شامل می شه. بر خلاف سرمایه انسانی،سرمایه ساختاری توانایی خرید و فروش و مالکیت رو داراس.

    سرمایه فکری: کل سرمایه انسانی و ساختاریه.

    این مدل در کل در برگیرنده عوامل مالی و غیر مالیه. در واقع این نوع معنی سازی بین عوامل مالی و غیر مالی یه جور توازن برقرار می کنه. به نظر خیلی از محققان مدل اسکاندیا در بالاتر رفتن از چارچوبهای سنتی اون چیزی که ارزش واقعی شرکت رو بوجود می آورد موفق بوده.این مدل در شناسایی نقش مشتری در ارزش آفرینی واسه سازمان نقش مهمی داشته (Bontis,2000)

    شکل شماره ۲-۲ : مدل سرمایه فکری اسکاندیا

    جدول ۱-۲ : نمونه ای از شاخصای امتحان اسکاندیا

     

                                                 نمونه ای از شاخصای امتحان اسکاندیا
    عاملشاخصها
    تمرکز مالیدرآمد/کارکناندرآمد حاصل از مشتریان جدید/کل درآمد

    یافته های حاصل از عملیاتای تجاری جدید

    تمرکز مشتریزمانهای ملاقات مشتریاننسبت فروش قرارداده ها به کل فروش(%)

    تعداد جذب مشتری به مشتریائی که جذب نشده ان(%)

    تمرکز روندتعداد کامپیوترای شخصی/ تعداد کارکنانظرفیت تکنولوژی اطلاعات

    زمان پردازش

    نوسازی و بهسازیشاخص رضایت کارکنانهزینهای آموزشی/ هزینه های اداری(%)

    متوسط سن یا عمر پتنت

    تمرکز نیروی انسانیمدیران دارای تحصیلات بالاتر(%)اندازه خروج از خدمت کارکنان(%)

    شاخص رهبری(%)

     

    ۲-۵-۲ مدل آزمایش دارایی نامشهود

    اسویبی در مدل خود نشون میده که دارایی قابل مشاهده یا ارزش ثبت شده[۱]  یه سازمان برابره با داراییای محسوس[۲] منهای بدهیای قابل مشاهده. به نظر ایشون نباید پول رو تنها ملاک تلاش انسانی دونست. سیستم حسابداری ۵۰۰ ساله بشری باید علم غیر مالی و داراییای نامشهود توجه داشته باشه. سیستم سنتی فقط ساختار داخلی یا کارایی عملیاتی رو محاسبه می کنه و به دو عامل نامشهود دیگه توجهی نداره.

    این چارچوب دربر گیرنده سه نوع دارایی نامشهود به توضیح جدول زیره.(Bontis,2000)

    جدول ۲-۲ : مدل آزمایش دارایی نامشهود

    دارایی نامشهوددارایی مشخص(ارزش ثبت شده)داراییهای محسوس منهای بدهیای قابل مشاهده
    شایستگیای فردیساختار داخلی یا کارایی عملیاتیساختار خارجی
     (آموزش و تجارب)(برند، مشتریان، سهامداران، روابط با عرضه کنندگان مواد اولیه)
    (مدیریت، ساختار قانونی، نظام نامها و دستور العملها، تحقیق و پیشرفت، نرم افزار)

     

    البته منظوراز لیاقت کارکنان همون سرمایه انسانی مطرح شده در طبقه بندیها قبلیه و منظور از ساختار داخلی، سرمایه ساختاری یا سازمانی و منظور از ساختار خارجی، سرمایه مشتری یا ارتباطیه.

    در این مدل مفهومی، اسویبی  شاخصای  اصلی واسه اندازه گیری سه  عامل های داراییهای نامشهود رو معرفی کرده : رشد یا  بازسازی[۳]  ، کارایی و پایداری[۴]

     

     

     

     

     

    جدول ۳-۲ : شاخصهای دارایی نامشهود

    شاخصهای دارایی نامشهود
    ساختار خارجیساختار داخلیلیاقت افراد
    رشد و بازسازی·  رشد ارگانیک·  رشد سهم بازار

    ·  رضایت مشتری

    ·  شاخص کیفیت

    ·  سرمایه گذاری در IT·  سرمایه گذاری ساختاری

    ·  شاخص نگاه کارکنان  درخصوص مدیران، فرهنگ و مشتریان

    ·  رشد تجارب حرفه ای·  جابجایی لیاقت
    کارایی·  سود حاصل از هر مشتری·  سود هر کارمند·  سهم پشتیبانی هر کارمند·  فروش حاصل از پشتیبانی هر کارمند

    ·  نسبت پشتیبانی ستادی

    ·  تغییر در ارزش افزوده هر کارمند·  تغییر در نسبت کارکنان
    ثبات و پایداری·  نسبت مشتریان بزرگ·  ساختار سنی

    ·  زیادی سفارشات تکراری

    ·  سن سازمان·  نسبت کارکنان تازه کار·  میانگین سن·  ارشدیت

    ·  اندازه جابجایی حرفه ای

    ·  نسبت پرداخت به پست

     

    ۲-۵-۳- مدل مدیریت دارایی فکری شرکت دو

    براساس دیدگاه بونتیس شرکت شیمیایی دو[۵] یکی از شرکتهای پیشرو در مورد مدیریت دارایی فکریه  .(Bontis,2000)

    شیمی

    روند مدیریت سرمایه فکری در این شرکت  در بر گیرنده شش مرحله به توضیح زیره.

    • تعریف نقش علم در کار و کاسبی.
    • آزمایش استراتژیهای رقابت و دارایی دانشی.
    • طبقه بندی دارایی دانشی.
    • آزمایش ارزش این داراییا واسه نگهداری، پیشرفت، فروش و یا واگذاری.
    • سرمایه گذاری در بخشهایی که در اونا شکاف یا ضعف مشاهده می شه.
    • ترکیب و جمع آوری علم جدید  تو یه روند دائمی.

    محتوای این مدل اندازه گیری و کاربردیه.

    [۱] Book  value

    [۲] tangible assets

    [۳]growth and renewal

    [۴] efficiency and stability

    [۵] Dow Chemical