سایت مقالات فارسی – بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و حکمروایی شایسته در مدیریت روستایی در شهرستان جویبار- …

AI(Artificial Intelligence) concept.

شرکتکنندگان در مثلاً انتخاباتهای ریاست جمهوری چندین دوره متوالی؛
درصد شرکت در جلسات عمومی مربوط به شهر یا مدرسه دریک سال گذشته؛
ج- مقیاسهای کار داوطلبانه در گروه یا اجتماع:
تعداد سازمانهای غیرانتفاعی در هر هزار نفر؛
حد متوسط زمانی که هر نفر در یک سال گذشته روی پروژه گروه کار کرده است؛
حد متوسط زمانی که هر نفر در یک سال گذشته کار داوطلبانه کرده است؛
د- مقیاسهای معاشرت غیررسمی:
با این حرف موافقم که من وقت زیادی برای دیدن دوستانم صرف کنم؛
حد متوسط زمانی که در سال گذشته در منزل تفریح و اوقات فراغت خودم را سپری کرده‌ام؛
ه- مقیاسهای اعتماد اجتماعی:
با این حرف موافقم که اکثر مردم قابل اعتمادند؛
با این حرف موافقم که اکثر مردم صادق هستند (محمدی، ۱۳۸۴).
از منظری دیگر، به عبارتی سرمایه اجتماعی دارای سه مولفه کلیدی مشارکت، اعتماد اجتماعی و آگاهی و دانش میباشد (جوادی و همکاران، ۱۳۸۴).عناصر مفهومی سرمایه اجتماعی در سطح خرد از جمله اعتماد، تعلق، تعهد و هویت جمعی است، به بسط این مفهوم در یک چارچوب نظری پرداخته می‌شود. عنصر تعلق نشانگر پیوندهای موجود انسان با اطرافیان و محیط پیرامون است. کاکس[۷] با تکیه بر عامل اعتماد به عنوان شاخص سرمایه اجتماعی این نکته را خاطر نشان میسازد که در صورت وجود اعتماد میان افراد و اجتماعات، روابط اعضای خانواده، دوستان، همسایگان، همکاران و اجتماعات موثرتر خواهد بود. هویت اجتماعی به مثابه طرح و نگاری است که به افت اجتماعی نقش می‌بندد. رسیدن به یک هویت جمعی از عناصر اصلی و ملزومات تشکیل سرمایه اجتماعی محسوب می‌گردد. در خصوص تعهد اجتماعی، جیمز کلمن یکی از اشکال سرمایه اجتماعی را نظام تعهدات و انتظارات میداند. مثال مشهور او آن است که اگر کنشگر (الف) کاری برای کنشگر (ب) انجام دهد، با اعتماد به این که (ب) در آینده آن را جبران خواهد کرد، این امر انتظاری را در (الف) و تعهدی را در (ب) برای حفظ اعتماد ایجاد میکند. به عقیده او مجموع این تعهدات سرمایه اجتماعی را شکل می‌دهد (بهزاد، ۱۳۸۲).
۲-۴-۶- سرمایه اجتماعی در ایران با تاکید بر مناطق روستایی
انباشت سرمایه اجتماعی و به دنبال آن رفتارهای دیگرخواهانه و داوطلبانه شهروندی در جامعه ایران، که بر اثر تاریخی پرآشوب و استبدادی مجال کافی برای تمرین دموکراسی و بسط حوزه عمومی نداشته، با مشکل مضاعفی روبهرو است؛ که یکی از موارد بارز آن، دخالت روزافزون دولت در سیاست‌های تامین اجتماعی در ایران است که به کاهش ابتکارات اجتماعی مستقل جامعه مدنی منجر شده است (بزی و همکاران، ۱۳۹۰). انتشار یافته‌های پیمایش ملی ارزشها و نگرشها که در سال (۱۳۸۰) و تحت سرپرستی دفتر طرحهای ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ۲۸ استان کشور صورت گرفت، از سطح نازل سرمایه اجتماعی در کشور حکایت می‌کند (تاجبخش و همکاران، ۱۳۸۱).
انقلاب اسلامی ایران فرصتی بود که تجربه اعتماد و همکاری بین آحاد مردم با یکدیگر و بین آنان و دولت را فرآهم آورد. سالهای اول انقلاب تا نزدیکیهای زمان خاتمه جنگ ایران و عراق، سالهای تعامل اغلب مردم ایران با الگوی همکاری متقابل در صحنههای اجتماعی است. هنجارهای برخاسته از انقلاب و تفسیر شیعی ایرانیان از اسلام پیروی از شخصیت اعجازگونه رهبری انقلاب، حضرت امام خمینی (ره)، سرمایه اجتماعی هنگفتی را برای مردم ایران پدید آورد. اما این سرمایه هنگفت احتیاج به حفظ و حراست و انتقال آن به آیندگان داشت (متوسلی و بینیاز، ۱۳۸۳).
ارتباطات در جوامع روستایی معمولاً بسته و براساس روابط چهره به چهره میباشد. این قیود غیررسمی و هنجارهای سنتی باعث ایجاد یک شبکه ارتباطی کمخطر یا بیخطر شده که این امر باعث گردیده که روستاییان درآمد خود را همتراز با تغییرات فصلی تنظیم نمایند. یکی از ابزارهای ایجاد سرمایه اجتماعی انجمنها و تعاونیهای روستایی است. این سازمانهای محلی میتوانند به روستاییان بویژه فقرا این امکان را بدهند که از منابع موجود خود به نحوی استفاده نمایند که با وجود ریسک راندمان بهره‌برداری از آن به حداکثر رسیده و کمکی باشد به سمت رفاه بیشتر همچنین وجود سرمایه اجتماعی انگیزه کار دسته‌جمعی برای بهره‌وری بیشتر از منابع مشترک را زیاد می‌کند (توکلی و همکاران، ۱۳۹۰).
در سالهای اخیر در نظریات توسعه روستایی تأکید فراوانی بر توسعه مشارکتی و نهادگرایی شده است که در قالب آن دستیابی به ابعاد توسعه روستایی یکپارچه، همراه با مشارکت مردم محلی مورد نظر است. در این خصوص، امروزه اهمیت و جایگاه مشارکت مردم در اداره امور و توسعه روستاها مورد توجه بسیاری از محققان توسعه روستایی قرار گرفته است. برخی معتقدند که رسیدن به اهداف توسعه همهجانبه روستایی بدون مشارکت مردمی امری محال است و برخی از این هم فراتر رفته و توسعه را عین مشارکت درنظر گرفتهاند (رضایی و همکاران، ۱۳۹۱).
کارآمدی سیاستهای تأمینی و رفاهی اجتماعی، که به همراهی و همکاری داوطلبانه مردم نیاز دارد، به کیفیت رابطه اجتماعی یا به عبارت دیگر، به میزان سرمایه اجتماعی موجود در هر کشور بستگی دارد (تاجبخش و همکاران، ۱۳۸۱). یکی از نهادهای مدیریتی در روستاها، شورای اسلامی است. شورای اسلامی نهادی مشارکتی است که از طریق آن تلاشهای مردم روستایی به منظور بهبود شرایط آنها در ابعاد مختلف انجام گرفته و هماهنگ میشود. شوراهای اسلامی روستا میتوانند خواستههای مردم از دولت را تعدیل نموده و حضور آنها در صحنههای سیاسی و اجتماعی را نهادینه کنند و افزون بر کاهش نارضایتی مردم، ظرفیت پاسخگویی دولت را افزایش دهند (رضایی و همکاران، ۱۳۹۱).
البته، عملکرد شورای اسلامی در عمل در گرو کارایی دهیاری است که بازوی اجرای مدیریت روستایی به شمار می‌رود. به طور کلی موفقیت مدیریت روستایی نیازمند همکاری و هماهنگی آنها با سازمان‌های دولتی مسئول و تشکل‌های فعال در سطح روستا از یک‌سو (مشارکت نهادمند) و بهره‌گیری از ظرفیت همیاری و همکاری ریشه‌دار در روستاها (مشارکت محلی اجتماعی) است. هر دو بعد، ذیل مفهوم سرمایه اجتماعی روستایی قابل توجه است.
۲-۵- مروری بر پژوهش‌های پیشین
۲-۵-۱- پژوهشهای صورت گرفته داخلی
مشکینی و همکاران (۱۳۹۳)، در مطالعهای با عنوان ارزیابی الگوی مدیریت محله مبتنی بر شاخصهای حکمروایی مطلوب شهری در محله اوین تهران به این نتایج دست یافتند که شاخصهای اثربخشی و پاسخگویی، از کارکرد بیشتری در شکلگیری الگوی مطلوب مدیریت محله نقش داشتهاند و مدیریت محله اوین از لحاظ شاخصهای حکمروایی مطلوب شهری در وضعیت خوبی قرار دارد.
صالحی و همکاران (۱۳۹۳)، در مطالعهای تحت عنوان بررسی سازوکار تأثیرگذاری شاخص‌های سرمایه اجتماعی در حکمروایی مطلوب شهری در نسیم شهر به این نتیجه دست یافتند که بین سرمایه اجتماعی و حکمروایی شایسته شهری رابطه معنیداری وجود دارد و با افزایش سرمایه اجتماعی شهروندان در محدوده مورد مطالعه شاخصهای حکمروایی شایسته شهری افزایش خواهد یافت.
شکوهی و ایستگلدی (۱۳۹۲)، در تحقیقی با عنوان بررسی تحلیلی عوامل زمینهساز حکمروایی خوب در شهر ترکمن به این نتیجه دست یافتند که از بین عوامل سازنده عقلانیت ارتباطی، متغیر اعتماد اجتماعی (نهادی، عمومی) بالاترین ارتباط را با کیفیت برقراری حکمروایی خوب در این شهر دارا می‌باشد.
ابراهیمزاده و اسدیان (۱۳۹۱)، در تحقیقی با عنوان تحلیل و ارزیابی میزان تحققپذیری حکمروایی خوب شهری در در شهر کاشمر، به این نتایج دست یافتند که سه شاخص اصلی حکمروایی خوب شهری شامل: شفافیت و اطلاعرسانی، قانونمداری و کارایی و اثربخشی، در شهر کاشمر پایین میباشد. برای بهبودحکمروایی خوب شهری، همکاری متقابل شوراهای اسلامی شهر، دولت و مردم توصیه شده است.
یافتههای پژوهش رضایی و همکاران (۱۳۹۱)، حاکی از آن است که عوامل موثر بر عملکرد شورای اسلامی در روستای خیرآباد در پنج عامل ارتباطی، اجتماعی، اداری-نظارتی، اقتصادی و فیزیکی-زیرساختی قابل تبیین است. بدون تردید شوراهای اسلامی روستایی به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت روستاها زمانی میتوانند وظایف خود را به خوبی ایفا نمایند که به صورت یک پل ارتباطی از تعامل دوسویهای با نهادها و سازمانهای دولتی از یک سو و مردم محلی و روستاییان از سوی دیگر برخوردار باشند.
طبق نتایج تحقیق شفیعا و شفیعا (۱۳۹۱)، با عنوان بررسی رابطه توسعه پایدار اجتماعی و سرمایه اجتماعی در بین ساکنان محله غیررسمی شمیران نو، رابطه مثبت و معنیداری میان سرمایه اجتماعی و شاخصهای توسعه پایدار اجتماعی برقرار است که به وسیله اتصال به شبکهها و اعتماد تقویت میگردد.
نتیجه مطالعه افتخاری و همکاران (۱۳۹۱)، تحت عنوان ارائه الگوی مناسب حکمروایی خوب روستایی در ایران، حاکی از این است که مدیریت روستایی از منظر حکمروایی شایسته از وضعیت مناسبی برخوردار نمی‌باشد.
براساس پژوهش مرادی و پاپزن در سال ۱۳۹۱، مواردی نظیر حکمروایی محلی شایسته، رضایت شغلی و ویژگیهای فردی- حرفهای دهیار، تامین امکانات، تجهیزات و منابع مالی مورد نیاز دهیاری بر موفقیت این نهاد در انجام اثربخش وظایف قانونی تاثیرگذار است.
شهبازی و شریفی (۱۳۹۰)، در مطالعه آسیبشناسی مدیریت روستا و توسعه اشاره داشتند که هر گونه طراحی برای نظام مدیریت روستایی باید مبتنی بر اعتماد و اعتقادات مردم روستایی باشد.
دادورخانی و همکاران (۱۳۹۰)، در مقاله حکمروایی خوب راهبردی برای کاهش فقر روستایی اظهار داشتند؛ حکمروایی شایسته با بهبود شرایط حکومت، افزایش آزادی و دخالت مردم در تعیین سرنوشت خود و طراحی برنامههای توسعه توسط خود مردم سبب ایجاد فرآیندهای نوین اداری، تغییر شیوه‌های تامین معاش و در نتیجه، کاهش فقر خواهد شد.
افتخاری و همکاران (۱۳۹۰)، در مطالعه خود با عنوان تبیین رابطه رهیافت حکمروایی خوب و توسعه پایدار روستایی در مناطق روستایی استان مازندران به این نتیجه دست یافتند که رهیافت خوب روستایی میتواند به چالش مدیریت توسعه روستایی در ایران پاسخی در خور دهد و توسعه پایدار روستایی را سرعت بخشد.
مطالعات علیایی (۱۳۹۰)، با عنوان علل توسعهنیافتگی روستایی ایران از منظر سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی در شهرستان دیواندره نشان می‌دهد که پیشرفت توسعه انسانی و توسعه اجتماعی در روستاها در روند توسعهی آن روستاها کمک موثری خواهد نمود و به هر میزان سطح توسعه اجتماعی و انسانی در روستاها کمتر باشد به همان میزان نیز مانع پیشرفت توسعه روستایی خواهد شد.
توکلی و همکاران (۱۳۹۰)، در نتیجه مطالعه خود تحت عنوان تحلیلی بر میزان سرمایه اجتماعی در مناطق روستایی بخش دشمنزیاری شهرستان ممسنی بیان میکنند که در بین مولفههای سرمایه اجتماعی، مشارکت روستاییان از حد سهیم شدن در اطلاعات فراتر نرفته است و نیز از تصمیمگیری در سطوح بالاتر محروم بودهاند و بیشتر مشارکت و فعالیتهای دستهجمعی از نوع ابزاری بوده است.
طبق مطالعات پورمحمدی و همکاران (۱۳۹۰)، شکلگیری فرآیند حکمروایی مطلوب شهری بر بنیان سرمایه اجتماعی شهروندان استوار است.
محمدی و همکاران در تحقیق خود با عنوان برآورد سرمایه اجتماعی در مناطق مختلف شهر مشهد و ارائه راهکارهایی جهت ارتقای آن در راستای وظایف شهرداری، شاخصهای اعتماد، مشارکت، آگاهی و امنیت را مهم دانسته‌اند (محمدی و همکاران، ۱۳۹۰).

این مطلب را هم بخوانید :
پژوهش - عناصر تراژدی شاهنامه در داستان‌های جمشید و سیاوش ۹۳- قسمت ۲۰

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.