علمی : بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و حکمروایی شایسته در مدیریت روستایی در شهرستان جویبار- قسمت …

تمرکززدایی (تفویض اختیار، واگذاری امور محلی به روستاییان و…)، آگاهسازی مردم روستایی، توانمندی‌های فردی و مهارتی (شایستهسالاری و …)، احساس مسئولیت محلی (فردی و جمعی)، اعتراف به خطا و اشتباه مدیریتی، واگذاری مسئولیت به افراد تواناتر از خود، توانمندسازی مردم محلی روستایی.

عدالتمحوری

برابری فرصتها (برخورداری از شانس برابر در تمامی زمینهها برای روستاییان و …)، تخصیص بهینه منابع و امکانات، عدم تبعیض جنسیتی (درصد تعداد زنان در شورای اسلامی روستا و…)، تجهیز منابع (مدیریت کارامد منابع و…)، عدالت در اجرا (از بعد زمانی، مکانی، فردی، جمعی و …)، رعایت اصل توازن و تعادل (توجه به ابعاد اکولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی و …)، اعتقاد به حقوق شهروندی.

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir

توافق‌جمعی (اجماع محوری)

نگرش باور به جمع و کار جمعی، میزان رابطه بین مدیران روستا با مردم، نحوه دستیابی به توافقات گسترده بین گروههای مختلف موجود در روستا، میزان رابطه و تعامل سه نهاد دولتی، خصوصی و نهادهای مدنی، توافق جمعی روستاییان در خصوص موضوعات مهم روستا، توافق جمعی محیط درون روستا با محیط بیرون روستا (روستا با روستا، روستا با شهر و …)، شیوههای حل اختلاف نظر بین روستاییان، میزان رضایتمندی روستاییان از منافع جمعی.

شفافیت

قابلیت دسترسی به جریان آزاد اطلاعات قابل اعتماد( سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و …)، کنترل و پایش عملکرد مدیران روستایی (توسط مردم نهادهای مدنی و …)، تصمیمگیریهای آشکار و پیدای مدیران روستایی، مستندسازی اطلاعات، اطلاعیابی برای شفافیت تصمیمات، رعایت اخلاقیات و صداقت.

کارایی و اثربخشی

نحوه استفاده از منابع در دسترس، بهبود مستمر اقدامات و فعالیت‌ها در روستا، کاهش مستمر هزینههای روستا، نهادینه کردن فرهنگ توانمندی، ظرفیتسازی و اختیار، بهبود بازآفرینی نهادی (مقررات، قوانین، ساختارهای سازمانی و …)، بهبود فرآیند یادگیری تعاملی، افزایش مستمر کیفیت مهارت‌ها و کارآفرینیها در روستا، بهبود فرآیند برنامهریزی و تصمیمگیری، بهبود شیوه و سبک مدیریت روستایی (به سمت دموکراتیک شدن).

برای اجرای برنامههای توسعهای و پیشبرد امور روستا در مسیر درست آن نیاز است که یک نظام مدیریتی مناسب در آن اعمال شود. مدیریت روستایی در ایران تحولات زیادی را پشت سر گذاشته است؛ این تحولات از پذیرش رسمی کدخدا به عنوان مدیر روستا در دوران مشروطیت شروع شده و پس از پشت سر گذاشتن تجربیات برخاسته از اصلاحات ارضی در دهه چهل و انقلاب اسلامی در اواخر دهه پنجاه، در زمان حاضر به سازمان اجرایی جدیدی به نام دهیاری به مسئولیت دهیار انجامیده است. عوامل درونی و بیرونی مختلفی در تبیین و موفقیت حکمروایی محلی نقش دارند. تاکنون الگوهای مختلفی برای حکمروایی محلی ارائه شده است که یکی از این الگوها حکمروایی شایسته است. حکمروایی شایسته راه حل توسعه یافتگی را در کاهش مداخله مستقیم دولت بر فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی میداند. در نتیجه با جلب مشارکت روستاییان در امور اجرایی روستاها مدیریت روستا تسهیل میشود و نیل به اهداف مورد نظر در برنامههای توسعه روستایی امکانپذیر میگردد. براساس مطالعات انجام شده مولفههای حکمروایی شایسته مانند مشارکت، پاسخگویی، سرمایه اجتماعی و… به عنوان عوامل موفقیت حکمروایی محلی شناخته شدهاند.
در این بین، سرمایه اجتماعی یکی از مفاهیم کلیدی است که در دهههای اخیر، بسیار مورد توجه قرار گرفته است. لذا با توجه به جایگاه محوری سرمایه اجتماعی در تحقق حکمروایی شایسته در مدیریت روستایی مبتنی بر جلب مشارکت مردمی و انسجام‌بخشی به جوامع روستایی از طریق جلب اعتماد آنها برای بسیج منابع و امکانات محلی در راستای پیشبرد اهداف مدیریت روستایی در ادامه به مبحث سرمایهاجتماعی پرداخته میشود.
۲-۴- سرمایه اجتماعی: کارمایه حکمروایی شایسته
۲-۴-۱- مروری تاریخی بر سرمایه اجتماعی و تحول آن
از زمان سقوط دیوار برلن توجه فوقالعادهای به چند موضوع مرتبط با یکدیگر از قبیل سرمایه اجتماعی، جامعه مدنی، هنجارهای اجتماعی و اعتماد به عنوان مسائل عمده دموکراسی معاصر معطوف گردید (فوکویاما، ۱۹۴۲). توجه به مفهوم سرمایه اجتماعی از سال ۱۹۱۶ با کار هانیفان آغاز شد. وی به عنوان اولین فردی که به این موضوع توجه کرد، در اغلب آثار معرفی شده است. پس از هانیفان جامعه‌شناسانی چون جانسیلی، الکساندرسیم و الیزابت لوزلی با یک فاصله زمانی نسبتاً طولانی یعنی پس از گذشت حدود چهار دهه در سال ۱۹۵۶ به مفهوم سرمایه اجتماعی پرداختند (خوشفر، ۱۳۸۷). سپس این مفهوم دوباره در سال ۱۹۶۱ توسط جین جاکوبز مطرح شد؛ ولی استفاده از آن در عرصه‌ی سیاست اجتماعی در چند دهه اخیر رواج یافته است. اکنون در بسیاری از رشتههای علمی از جامعه‌شناسی، علوم سیاسی و اقتصاد از سرمایه اجتماعی سخن گفته میشود (توکلی و همکاران، ۱۳۹۰).
سرمایه اجتماعی بازگشت دوباره اخلاق به جامعه لیبرالیستی غربی است. به تعبیری دیگر بعد از شکست کمونیسم و تلاش نئولیبرالیسم برای فردی کردن جامعه و فروکاستن شأن جامعه تا حد فرد و اتمی کردن انسانها، ایدهی سرمایه اجتماعی قوت گرفت (محمدی، ۱۳۸۴).
تحول پارادایمی حاصل شده در دهه اخیر در ادبیات علوم اجتماعی، ذهن صاحبنظران علوم اجتماعی را از سمت مفاهیم سخت به مفاهیم نرم کشیده است. در این زمینه مباحث مربوط به فضای مفهومی و سنجش سرمایه اجتماعی اهمیت ویژهای پیدا کرده است (غفاری، ۱۳۸۴).
۲-۴-۲- تعریف سرمایه اجتماعی
در یک تقسیمبندی کلان، سرمایه را میتوان به چهار دسته تقسیم کرد: (الف) سرمایه فیزیکی که تأسیسات و سازههای عینی را شامل میشود، (ب) سرمایه مالی که پول و انواع اوراق را دربرمیگیرد، (ج) سرمایه انسانی که مهارت و توانمندیهای فردی و جمعی را فرا میگیرد و (د) سرمایه اجتماعی که ناظر بر منابع موجود در تعاملات اجتماعی برای گسترش کنشها و تحصیل اهداف کنشگران اجتماعی است (پیشگاهیفرد، ۱۳۹۱).
سرمایه اجتماعی بر مبنای کارکرد آن قابل تعریف است. سرمایه اجتماعی دارای ذات واحدی نیست؛ بلکه مجموعهای از ذاتهای گوناگون است که دو عنصر مشترک دارند: اولاً همهی آنها مشتمل بر جنبهای از ساختارهای اجتماعیاند، و ثانیاً برخی کنشهای خاص کنشگران- اعم از اشخاص حقوقی یا حقیقیها را- در داخل محدوده ساختار تسهیل میکنند. سرمایه اجتماعی مانند سایر اشکال سرمایه مولد است یعنی تحقق اهداف معینی را که در نبودش محقق نمیشوند امکانپذیر میگرداند. سرمایه اجتماعی مانند سرمایه فیزیکی و سرمایه انسانی کاملا قابل معاوضه یا جانشینی نیست؛ بلکه ممکن است مختص فعالیتهای معینی باشد (تاجبخش، ۱۳۸۴). سرمایه اجتماعی مانند دیگر مفاهیم علوم اجتماعی تعریف یگانه‌ای ندارد. اولین تعریف در اثر کلاسیک جین جاکوبز با نام “مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی (۱۹۶۱)” به کار رفته است؛ او در این اثر توضیح داد که شبکههای اجتماعی فشرده در محدودههای حومه قدیمی و مختلط شهری، صورتی از سرمایه اجتماعی را تشکیل میدهند و در ارتباط با حفظ نظافت، عدم وجود جرم و جنایت خیابانی و دیگر تصمیمات در مورد بهبود کیفیت زندگی، در مقایسه با عوامل نهادهای رسمی مانند نیروی حفاظتی پلیس و نیروهای انتظامی، مسئولیت بیشتری از خود نشان میدهند (فوکویاما، ۱۹۴۲).
از نظر پانتام ویژگیها و عناصر سازمان اجتماعی مثل اعتماد، هنجارها و شبکههایی که قادر به ارتقا کارکرد جامعه از طریق فراهم کردن زمینه اعمال هماهنگ باشند را سرمایه اجتماعی گویند (محمدی، ۱۳۸۴). پیربوردیو سرمایه اجتماعی را از دید جامعهشناسی چنین تعریف میکند: مجموعه منابع واقعی یا بالقوهای است که حاصل شبکههای بادوام از روابط درحد آشنایی، شناخت متقابل و عضویت در گروه است (سردارنیا، ۱۳۹۰). اصل وجودی سرمایه اجتماعی راهحلی برای مشکلات اجتماعی گوناگون مانند فقر، جرم و جنایت، اقتصاد عقب مانده و حکومت کمبازده به شمار میرود (Boix et al, 1998).
سرمایه اجتماعی مجموعه نهادها، قوانین، روشها عادات اجتماعی و سنتها و قواعد رفتاری یک جامعه را شکل میدهد. این مناسبات وسیلهای برای رسیدن به اهداف و منافع فردی، گروهی و جامعه محسوب میشود. برقراری ارتباط و تعامل بین افراد یک جامعه و حفظ آن در طول زمان افراد را قادر میسازد به چیزهایی دست یابند که بدون آن، امکان دستیابی به آن را ندارند؛ یا به سختی موفق به کسب آنها میشوند (Field,2003).
بانک جهانی، سرمایه اجتماعی را بهعنوان ثروت نامرئی یک کشور در نظر میگیرد و آن را دربرگیرنده نهادها، روابط و هنجارهایی میداند که تعاملات اجتماعی را شکل میدهند (خاوری و خاوری، ۱۳۹۰).
اندیشه اصلی سرمایه اجتماعی این است که خانواده، دوستان و همکاران دارایی بسیار مهمی هستند که فرد میتواند در شرایط بحرانی آنها را بهکار گیرد، از آنها بهره بگیرد و یا برای منافع مادی استفاده کند (پیشگاهیفرد، ۱۳۹۱).
سرمایه اجتماعی مجموعه نهادها، قوانین، روشها، عادات اجتماعی و سنتها و قواعد رفتاری یک جامعه را شکل میدهد. این مناسبات وسیلهای برای رسیدن به اهداف و منافع فردی، گروهی و جامعه محسوب میشود. برقراری ارتباط و تعامل بین افراد یک جامعه و حفظ آن در طول زمان، افراد را قادر می‌سازد به چیزهایی دست یابند که بدون آن، امکان دستیابی به آن را ندارند یا به سختی موفق به کسب آنها میشوند (زنگنه و همکاران، ۱۳۹۰). عناصر اصلی و مشترک تعاریف مختلف ارایه شده توسط صاحب‌نظران امر از سرمایه اجتماعی در جدول (۲-۵) ارایه شده است.
جدول (۲-۵) جدول مقایسه‌ای نظریه‌پردازان درباره تعریف مفهومی سرمایه اجتماعی (سفیری و صدفی،۱۳۹۱)

این مطلب را هم بخوانید :
بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و حکمروایی شایسته در مدیریت روستایی در شهرستان جویبار- ...

Copyright © All rights reserved. | CoverNews by AF themes.