اهداف کلی شناسایی ریسک

شناسایی ریسک، فرایندی دقیق، موشکافانه و کاوشگرانه است که از طریق تعامل با افراد به شناسایی ریسک­های پروژه می ­پردازد. روند شناسایی ریسک، روندی کیفی است که با هدف شناسایی و توصیف ریسک­های مؤثر بر اهداف پروژه طی می­شود.

در یک نگاه دقیق­تر، شناسایی ریسک فرآیند تعیین ریسک­های احتمالی مؤثر بر پروژه و تعیین مشخصه­های هر یک از آنها و مستندسازی آنها می­باشد. انجام شناسایی ریسک پروژه  منوط به زمان خاصی از اجرا نیست، بلکه اجرای این فرآیند باید به طور ضابطه­مند و در طول اجرای پروژه باشد. (عوض­خواه و محبی، ۱۳۸۹)

اهداف کلی شناسایی ریسک عبارتند از:

  • تهیه فهرستی کامل از ریسک­ها و فرصت­های پروژه
  • حصول اطمینان از این که ارزیابی­های ریسک، کلیه دسته­های ریسک را در بر گیرد
  • درک کامل ریسک­ها

فرآیند شناسایی ریسک ورودی­هایی دارد که عبارتند از:

  • برنامه مدیریت ریسک
  • خروجی­های برنامه ­ریزی پروژه از قبیل ساختار شکست کار، برآوردها و منشور پروژه
  • سوابق تاریخی

 

 

  • فهرست دسته های متداول ریسک

شناسایی ریسک فرآیندی تکرار شونده است. این عمل در ابتدا توسط بخشی از تیم پروژه یا تیم مدیریت ریسک انجام می­شود و در مراحل بعد توسط کل تیم پروژه یا تیم مدیریت ریسک انجام می­شود و در مراحل بعد توسط کل تیم پروژه و ذینفعان اصلی صورت می­گیرد.

در این فرآیند باید ریسک­های داخلی[۱] و ریسک­های خارجی[۲] توأمان مورد توجه قرارگیرند. ریسک­های خارجی مانند تغییر بازار یا تغییر وضعیت سیاسی و اجتماعی که اغلب خارج از کنترل می­باشند، و ریسک­های داخلی مانند تغییر در طراحی، راندمان پایین، مشکلات ساخت و … در پروژه ها، به همان اندازه که شناسایی تهدیدها یا پیامدهای منفی دارای اهمیت است، توجه به فرصت­ها یا پیامدهای مثبت نیز مهم می باشد. ضمن اجرای این فرایند، از یک طرف با بررسی کامل علت­ها، معلول­ها که پیامد تحقق علت­ها هستند مشخص می­شوند و از طرفی با بررسی کامل معلول­ها، نحوه جلوگیری از بروز پیامدهای ناخوشایند و همچنین نحوه تحقق و بروز پیامدهای خوشایند، شناسایی و تعیین می­گردد. (عوض­خواه و محبی، ۱۳۸۹)
در یک طبقه ­بندی، ریسک­های پروژه را می­توان به چهار گروه تقسیم کرد:

  • ریسک­های فنی[۳]، کیفیتی[۴] و عملکردی[۵]؛ مانند استفاده از تکنولوژی پیچیده، اهداف عملکرد غیرواقعی، تغییرات تکنولوژی و استانداردها.
  • ریسک­های مدیریت پروژه[۶]؛ مانند عدم تخصیص صحیح منابع، زمان­بندی غلط، کیفیت نامناسب برنامه پروژه.
  • ریسک­های سازمانی[۷]؛ مانند عدم سازگاری اهداف محدوده، زمان و هزینه داخل سازمان، عدم اولویت­بندی پروژه­ها، تعلیق و یا عدم کفایت سرمایه گذاری، تضاد منابع پروژه با دیگر پروژه­های سازمان.
  • ریسک­های خارجی؛ مانند تغییرات قانون، تغییر اولویت­بندی کارفرما، ریسک کشور، آب و هوا، زلزله، اعتصاب و مسائل سیاسی.

نتایج این مرحله، عبارتند از: شناسایی ریسک­ها و منابع این ریسک­ها، شناسایی ریسک­های بالقوه، شناسایی نشانگرها[۸] و شناسایی ورودی سایر فرایندها در سایر محدوده های مدیریت پروژه.

ریسک­های بالقوه می­توانند به طریقی طبقه ­بندی شوند که مرحله بعدی مدیریت ریسک یعنی ارزیابی و تجزیه وتحلیل ریسک، ساده­تر انجام شود. طبقه ­بندی دیگری از ریسک­های پروژه که بر اساس منابع ریسک صورت گرفته، در جدول ۲-۳ ارائه شده است: (عوض­خواه و محبی، ۱۳۸۹)

فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.

طبقه بندی ریسک های پروژه
منابع ریسکمثال
کارفرما، دولت، بخش­های قانون­گذارتأخیر بوروکراسی، تغییرات آیین نامه­ها و قوانین محلی
مالیتغییر بودجه دولتی تغییر ارتباطات میان وام دهندگان و تامین­کنندگان مالی
تعریف پروژهتغییر محدوده و اندازه پروژه
سازمان پروژهاختیارات مدیر پروژه، دخالت افراد خارج پروژه
طراحیطراحی واقع بینانه، متناسب با نیاز
شرایط محیطیخریداران یا مصرف کنندگان محلی، شرایط آب و هوایی
تجهیزاتدرجه تازگی، خرابی و خسارت در حین حمل و نقل
پیمانکاران ساختمانیتجربه، ثبات مالی
مواد و مصالح ساختاتلاف زیاد، اطمینان به کیفیت
کارگران ساختمانیروابط صنعتی، نیروی کار متخصص
کارگاه ساختموجود بودن نقشه و تجهیزات

جدول ۲-۳- طبقه بندی ریسک براساس منابع

طبقه ­بندی دیگری که در سازمان صنایع دریایی اصفهان مورد استفاده قرار می­گیرد به نقل از اسناد تحت کنترل سیستم مدیریت کیفیت (ایزو) سازمان مذکور، ریشه­ها و منابع ریسک را در یک دسته بندی ۲۰ تایی به شرح زیر ارائه می­دهد.

ردیفریشه ها و منابعشرح
۱تغییرات غیر اجباری محدودههرگونه تغییر چشمگیر رخ داده در محدوده پروژه به دلایل غیر اجباری در این دسته قرار می­گیرد. به عنوان مثال می توان به تغییراتی که تیم طراحی بر مبنای خلاقیت خود و با هدف دست یابی به طرحی بهتر اعمال می­ کنند اشاره کرد.
۲تغییرات فاصلههرگونه تغییری که به واسطه­ فاصله داشتن محدوده­ تعریف شده­ اولیه پروژه از نیازهای واقعی مشتری ایجاد می­شود. این فاصله معمولا بدلیل عدم شناخت درست از نیازهای واقعی مشتری و یا الزامات وارده از مدیران ارشد به وجود می­آید و در ضمن اجرای پروژه کشف می­شود.
۳تغییرات خارجیتغییر در محدوده پروژه بنا به دلایل بیرونی (انواع شرایط محیطی، تغییر خواسته­ های مشتری، اضافه شدن یک فعالیت تولید قطعه به خاطر ممکن نبودن خرید آن قطعه و . . .)
۴تصحیح عیب در زمان تحویلبرخی ایرادات پروژه زمانی که پروژه به پایان نزدیک شده و محصول خروجی آن از آب و گل درآمده کشف می­شوند. رفع این ایرادات ممکن است زمان­بر بوده و هزینه­ های جدیدی را به پروژه تحمیل کنند و یا اینکه اصلا قابل اصلاح نباشد.
۵محدودیت اعتباراتمحدودیت اعتبارات مالی و یا عدم تامین اعتبار به موقع را شامل می­شود.
۶تحویل با تاخیرتحویل با تاخیر از سوی تامین کنندگان (تامین کنندگان براساس تعهدات زمانی خود عمل نکنند)
۷تشریفات عقد قراردادوجود بروکراسی های کاذب و تاخیر زمانی در انعقاد قرارداد با تامین کنندگان
۸یادگیری پیمان­کارزمان مورد نیاز برای اشراف تامین کننده روی موضوع برون سپاری شده به وی
۹مناقشاتمناقشات بین منابع انسانی در شیوه­ی اجرای فعالیت­ها پروژه به سبب اختلاف سلیقه و .. و یا بروز اختلاف میان طرفین قرارداد
۱۰تاخیر شروعمنابع انسانی مورد نیاز دیر فراهم شوند و …
۱۱فقدان دایماز دست دادن منابع انسانی کلیدی به هردلیل
۱۲انگیزشکم شدن انگیزه منابع انسانی درگیر در پروژه ، لغزش و …
۱۳گلوگاه هاگلوگاهی بودن منابع انسانی، نیاز به مهارت و تخصص­های ویژه، باوارهای خاص و …
۱۴فقدان موقتاز دست دادن موقت نیروی انسانی بواسطه­ی مواردی چون بیماری، مرخصی، ماموریت و …
۱۵مسئولیت فعالیتمواردی  که یک فعالیت بیش از یک مسئول (مالک) داشته باشد یا بدون مالک باشد و یا اینکه به درستی انجام نشود.
۱۶پشتیبانیملزومات پشتیبانی جهت اجرای فعالیت ، ارتباطات، فرآیندهای کاری و جاری شدن آیین­نامه­ها موجود نباشند.
۱۷پیش بینیکارهای جدید سخت­تر از چیزی باشند که پیش ­بینی می­شدند و یا پیش ­بینی نادرست زمان اجرای فعالیت­ها و …
۱۸تصمیم ­گیریتاخیر به جهت طول کشیدن تایید یک مرحله، یا تصمیم ­گیری در مورد آنها، انتخاب پیمانکاران
۱۹تجهیزاتتجهیزات مورد نیاز دیر تامین شوند و یا اصلا تامین نمی­ شود.
۲۰اطلاعاتتاخیر در انجام فعالیت­ها به واسطه­ی فقدان اطلاعاتی که به آن نیازمندیم، اطلاعات بی کیفیت و …

جدول ۲-۴- دسته­بندی ۲۰تایی ریشه­ها و منابع ریسک در سازمان صنایع دریایی اصفهان

[۱] Internal Risks

[۲] External Risks

[۳] Technical Risks

[۴] Quality Risks

[۵] Performance Risks

[۶] Project management Risks

[۷] Organizational Risks

[۸] Triggers