پایان نامه ارشد رایگان با موضوع حمل و نقل، سلسله مراتب، سلسله مراتبی، فضاهای عمومی

دانلود پایان نامه

شبکهای از محورها، مراکز شهری و عناصر اصلی معرف شهر، مجموعاً ارکان اصلی سازمان فضایی شهر را تشکیل میدهند. بنابراین سازمان فضایی چشمانداز کالبدی و توصیف روشنی از سیمای شهر در آینده و تبلور کالبدی از الگوی توسعه شهر است (ضوابط و مقررات مصوب وزارت مسکن و راه و شهرسازی،1374). الگوی شهری و ساختار فضایی37 دارای دو بخش از عوامل ساختاری است که عملکردهای آنها در همه جا یکسان و ثابت است که شامل گرهها و ارتباطات است.
گرهها- مرکزیت فعالیتهای شهری را مشخص میکند. مربوط به توده فعالیتهای اقتصادی و یا دسترسی به عوامل حمل و نقل میباشد. پایانهها از قبیل فرودگاهها، ایستگاههای راهآهن، ایستگاههای اتوبوس و تاکسی از گرههای مهم هستند که بخش اعظم فعالیتها در اطراف آنها در سطح محلی و منطقهای انجام میپذیرد. نسبت به اهمیت و میزان مشارکت آنها در عملکردهای شهری همچون تولید، مدیریت و توزیع دارای سلسله مراتب خاص خود هستند.
ارتباطات- زیرساختهایی است که جریان حمل و نقل میان گرهها را پشتیبانی میکند. پایینترین سطح این ارتباطات مربوط به خیابانها میشود که عامل تعیینکننده ساختار فضایی شهر هستند. سلسله مراتب ارتباطی از پایین به بالا شامل جادههای منطقهای، ایستگاههای راهآهن، فرودگاههای بینالمللی و سیستم حمل و نقل دریایی میباشد (people.hofstra.edu). ساختارهای فضایی شهری با توجه به مسئله وجود وسایط نقلیه بنا شده است که در معیارهای کلانشهرها میتوان به چهار عامل اصلی اشاره کرد:
نوع اول- شبکه کاملاً موتوری: مربوط به شهرهای متکی به اتومبیل با مرکزیت محدود.
نوع دوم- مرکزیت ضعیف: که در آنها بسیاری از فعالیتها در حاشیه شهر متمرکز شده است.
نوع سوم- مرکزیت قوی: شامل مراکز شهری با تراکم بالا است که سیستمهای ترانزیت عمومی در آنها بسیار توسعه پیدا کرده است.
نوع چهارم- محدودیت ترافیکی: شامل مناطق شهری است که مخصوص کنترل ترافیک و چگونگی وضعیت ترافیک در ساختارهای فضایی میباشد. معمولاً نواحی مرکزی تحت تأثیر حمل و نقل عمومی قرار میگیرد. سیستم حمل و نقل شهری ساختار اجتماعی، محلی و کلیه نواحی کلانشهر را تحت تأثیر قرار میدهد. به طور مثال یکی از تأثیرات مهم حمل و نقل بر ساختار شهری، طبقهبندی و تجمع فعالیتها در نواحی نزدیکتر به سیستم حمل و نقل است (people.hofstra.edu). با توجه به این موضوع عوامل اصلی ساختار فضایی حمل و نقل شهری به قرار زیر است که به اختصار بدانها پرداخته شده است:
– نواحی مخصوص عبور عابرین پیاده: این فضا معمولاً همراه با جادهها است که معمولاً 10% تا 20% از عرض خیابانها مخصوص عبور عابرین پیاده است. در نواحی مرکزی شهر، بخشهایی که به پیادهروها اختصاص داده شده بسیار وسیعتر است و گاهی تمامی یک ناحیه فقط پیادهرو است. در ساختار موتوری شهر پیادهروها بیشتر در خدمت افرادی هستند که میخواهند به پارکینگ اتومبیل و غیره یا سیستم حمل و نقل شهری دسترسی داشته باشند.
– خیابانهای نواحی مخصوص پارک اتومبیلها: این نواحی به خیابانها برای رفتوآمد وسایط نقلیه شخصی و عمومی و همچنین پارک اتومبیلها در اماکن خاص اختصاص دارد. در شهرهای موتوری به طور متوسط 30% از مناطق شهری به خیابانها و 20% به پارکینگهای خارج از خیابان اختصاص داده شده است. هر اتومبیل دارای دو فضا برای پارک در داخل خیابان و دو فضا برای پارک در پارکینگهای خارج از خیابان است. در شهرهای شمالی آمریکا خیابانها و پارکینگها 30% تا 60% از مساحت شهر را اشغال کرده است.
– مناطق مخصوص دوچرخهسواری: در ساختار نابسامان و نامنظم شهری، دوچرخهسواران به آسانی میتوانند به خیابانها راه پیدا کنند و همراه با وسایط نقلیه موتوری در خیابانها عبور و مرور کنند. در شهرهای پیشرفته به منظور ممانعت از این عمل تسهیلاتی جداگانه از قبیل اختصاص محل عبور و مرور دوچرخهسواران و یا پارکینگ مخصوص دوچرخه برای دوچراخهسواران در نظر گرفته شده است.
– سازگان ترابرد شهری: بسیاری از سیستمهای ترابرد شهری از قبیل اتوبوسها و ترامواها در جادهها و خیابانهای شهری سهیم هستند و اغلب صدمات زیادی به خیابانها و راههای شهری وارد میسازند. اقدامی که در جهت کاهش این ازدحام صورت گرفته و نتیجه آن ایجاد خیابانهای مخصوص اتوبوسها است و دیگر راهها از قبیل گذرگاههای زیرزمینی و ریلها سهم خود را از جادهها و خیابانهای شهری دارا میباشند.
پایانههای حمل و نقل: منظور از پایانه مکانی است که به تسهیلات مربوط به ایستگاههای اتوبوس، قطار و هواپیما اختصاص داده شده است. اهمیت این فضاها بنا بر چندین عامل متفاوت است که از مهمترین عوامل آن تراکم میباشد. با توجه به تصاویر فضایی میتوان تراکم را در نقاط متفاوت شهر، موقعیت پایانهها را تشخیص داد. هر سیستم حمل و نقل دارای نقشهای منحصر به فرد و ویژگیهای فضایی خاص است. نمونه آن اتومبیلهای شخصی است که به فضایی برای عبور و مرور نیاز دارد. بنابراین بخشی از فضاهای شهری میبایست به اتومبیلهای شخصی اختصاص یابد به خصوص در مواقعی که اتومبیل در حرکت نیست که این مسئله از نظر اقتصادی و اجتماعی مقرون به صرفه نمیباشد. در غرب اروپا حدود 15% تا 20% از فضاهای شهری به حمل و نقل اختصاص دارد در حالیکه کشورهای در حال توسعه در حدود10% از فضاهای شهری به این امر اختصاص دارد (people.hofstra.edu).
2-14. تعیین چگونگی سیما و فرم شهری توسط شبکه راهها
عبارت فرم شهری38 الگوی فضایی فعالیتهای بشر در شهر که میتوان آنرا در مقیاسهای مختلف محلهای، شهری و یا ک
لانشهری مورد ارزیابی کمی قرار داد. بسته به مقیاس آنالیز ابعاد مورد توجه از فرم شهری در کمیسازی آن متفاوت خواهد بود (سردره،1390). در واقع استخوانبندی فضایی (اسکلت شهر) سازمان کالبدی توده و فضاست (عزیزی،264:1382). عواملی که باعث تمایز شهری از شهر دیگر، یا شهرهای دیگر می‌شود عبارتنداز نقشه‌ی شهر، سیمای ساختمان‌ها، خصوصیات کنیتیک39 شهر، نوع فعالیت و نوع مردم شهر و صدا و بو است. حقیقت این است که تمام عوامل سیمای شهر، مجتمعاً بر ذهن ناظر اثر میگذارند و در ایجاد تصویر در ذهن وی مؤثراند (لینچ،153:1374). از اینرو عوامل سیمای شهر تصویر یک محیط شهری را بوجود میآورد و این عوامل باید با یکدیگر ترکیب گردند تا فرمی رضایتبخش حاصل آید (لینچ،152:1374). سیما و منظر شهری، کیفیت فرم بصری و همچنین تناسبات کالبدی محیط از طریق نحوه ارتباط و هماهنگی بین اجزای متشکله به عنوان یک کل و یا مجموعه واحد حاصل میشود (اصول و ضوابط شهرسازی و معماری).
وظایف اساسی، بر شهر مترتب است که فرم شهر ممکن است بتواند معرف آن باشد از جمله خطوط اصلی عبور و مرور، قسمتهای اصلی شهر که به استفادههای گوناکون (صنعتی، مسکونی، دادوستد و غیره) اختصاص مییابد و نقاطی که ممکن است کانونهای اصلی در شهر گردند همه میتوانند در فرم آن مؤثر باشند (لینچ، 168:1378). بدین منظور است که مظاهر قابل لمسی از سیمای شهر به دست دهد، بدین ترتیب پنج عامل را به‌ عنوان عوامل اصلی سیمای شهر میتوان متذکر شد که شامل راه، لبه، گره، نشانه و محله است. «راهها» که خود در ایجاد سیمای شهرها نقش مؤثر دارند و یا عامل نظم بسیاری از شهرها هستند، روابطی نزدیک با سایر عوامل شهر دارند (لینچ،153:1374). معمولاً راه‌ها شریان‌های بافت شهر را به‌ وجود می‌آورند (لینچ،180:1387). با این تفاسیر شبکه‌ی راه‌های درونشهری نیز عامل پیونددهنده‌ی عناصر مختلف شهر با یکدیگر است (شیعه،214:1385). از مهم‌ترین عوامل سیمای شهر محسوب میشوند و با استفاده از راه‌ها یا شبکه‌ای که جهت حرکت را معمولاً بالفعل یا بالقوه در مجتمع‌های شهری میسر می‌شود را به وجود می‌آورد همچنین مؤثرترین وسیله‌ای هستند که براساس آن می‌توان مجموعه‌ی پیوسته‌ی شهر را به نظام آورد (لینچ،1374:175). از این‌رو راه ممکن است خیابان باشد، پیاده‌رو ، جاده، خطوط زیرزمینی تراموا و یا خطوط آهن باشد (لینچ،90:1387). خیابان‌ها مهم‌ترین، حساس‌ترین و بیشترین فضاهای عمومی یک شهر را تشکیل می‌دهند. چارچوب، بدنه و ساختار اصلی فرم هر شهر را تشکیل می‌دهند. بنابراین از عوامل عمده تعیین‌کننده‌ فرم هر شهر خیابان‌های آن شهر است که با ایجاد ارتباط بین بخش‌ها و فعالیت‌های مختلف یک شهر همانند شریان‌ها در بدن، آن را زنده و پویا نگه می‌دارند (بحرینی،1390: 6-5). در حالت کلیتر، جادههای بینشهری و برونشهری در تکامل بخشیدن به چهره شهرها تآثیر به سزایی دارند (امینینژاد و افتخاری،112:1390). بنابراین تحول و تکامل حمل و نقل که معمولاً در پاسخ به تقاضاهای موجود و تحولات اجتماعی اقتصادی و تکنولوژیک صورت میگیرد، به طور کلی به تغییراتی در شکل و فرم شهری منجر میشود. پدیدار شدن شهرنشینی سریع و گسترده در سراسر جهان شامل افزایش تعداد سفرها و تحرکات در مناطق شهری نیز هست . شهرها هم به طور معمول با ساخت راهها، بزرگراهها و زیرساختهای جدید حمل و نقل و با ایجاد خطوط حمل و نقل عمومی به این رشد پاسخ میدهند، که در این فرایند در نهایت ساخت شهرها شکل مییابد .(Rodrigue et al., 2006, 172-176)

مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه ارشد دربارهبررسی تطبیقی، مبلمان شهری، فضاهای شهری، مکانیابی

*

شکل (2-2): فرایند تأثیر حمل و نقل در شکل و ساخت شهر
*مأخذ: (Rodrigue and etal, 2006: 172)
2-15. الگوها و مدل های ساخت شهری
مهمترین الگوها و مدلهایی را که در مورد ساخت شهرها بیان شده است به شرح ذیل میباشد که عبارتنداز:
2-15-1. الگوی خطی
شهر خطی برای اولینبار توسط سوریاایماتا در سال 1882 مطرح گردید (زیاری و همکاران،1389). در ایالات متحده آمریکا، بوسیله ادگار چمبلس در طرحی به نام رودتون 40(شهرجادهای) در فرانسه، به وسیله لوکوربوزیه و در لندن، به وسیله گروه مارس طرح شهر فرانک لویدرایت و طرح کلارنس اشتین اساساً یک ساختار خطی دارند (بحرینی،501:1376). سوریا نخستین کسی است که نقش حمل و نقل جدید را به عنوان یک عنصر مهم شهری شناخته است. نحوه قرارگیری شهرها به موازات خطوط حمل و نقل همچون رودخانهها، خطوطراهآهن، منطقه ساحلی یا رشته کوههای کوهستانی منجر به شکلگیری الگوی خطی میشود. عملکرد شهرها در این الگو به تهیه خدمات و تسهیلات لازم برای انتقال کالاها از یک نوع حمل و نقل به نوع دیگر و تغییر از حمل و نقل دریایی به حمل و نقل راهآهنی است که اغلب در شهرهای بندر اتفاق میافتد. نخستین و مهمترین اصول بنیادین شهرهای خطی این است که همه مشکلات از ترافیک سرچشمه میگیرد. بهترین و مطلوبترین شکل برای یک شهر آن است که رفتوآمد ساکنانش میان نقاط مختلف در کمترین زمان امکانپذیر باشد و دیگر اینکه، شهر خطی موجب تغییر یافتن جهت مهاجرتهای بیرویه و بینظم جمعیت روستایی به شهرها خواهد بود. از معایب این شهرها فاصله گرفتن فضاهای شهری نواحی مختلف از مرکز شهر است که با توجه به خطی بودن آن ایجاد تأسیسات زیربنایی و همچنین ارتباطات از نظر سرمایهگذاری مقرون به صرفه نیست (زیاری و همکاران،1389). به همین دلیل است که شکل خطی در مقیاسهای کوچکتر کار نمیکند عواملی نظیر حرکت عابرین، کانالهای مخصوص قایق، دوچرخهسوارها، پیادهرویهای متحرک، قطارهای کندرو، حتی اتومبیلهایی که در خیابانهای کمظرفیت حرک
ت میکنند همگی میتوانند در هر نقطه از محور ارتباطی متوقف شده و یا شروع به حرکت کنند. فقدان مراکز متراکم نیز عیب دیگر شهر خطی است (بحرینی،502:1376). کلیه ساکنین شهر در اطراف محور ارتباطی زندگی میکنند، به همین دلیل شبکه حمل و نقل عمومی از کارآیی بسیار بالایی برخوردار خواهد بود (بحرینی،501:1376). نمونه این الگو شهرهای شمالی کشور میباشد (زیاری و همکاران،1389).
2-15-2. الگو خوشه ای
در جایی که منابع تخصصیشده وجود داشته باشد الگوی خوشهای به وجود میآید. شهرهای پناهگاهی جنوبغربی فلوریدا شامل میامی، فورتلایودردال و وستپالمپیچ که اهداف خود را روی گردشگری متمرکز کردهاند نمونههایی از این الگو هستند.
2-15-3. الگوی سلسله مراتبی
اساساً الگوی سلسله مراتبی اندازه و مکانیابی شهرها در مناطق کشاورزی به وجود میآید که پایه حمایتی آنها متکی به مقیاس کالاها و خدمات پیرامون یعنی مناطق روستایی بزرگ است. شهرهای فراهمکننده این

مطلب مشابه :  پایان نامه با کلید واژگانعملکرد تحصیلی، مدارس هوشمند، ادراک کنترل، ادراک شایستگی

دیدگاهتان را بنویسید