محیط آموزشی و نقش آن بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان

عوامل مربوط به محیط آموزشی

2-2-3-1. کیفیت در آموزش

کیفیت مفهومی پیچیده وبغرنج و با ابعاد متعدد است (شیلدز[1]، 1999). تعریف کیفیت با توجه به انتقادهای ضمنی، مشکل و پیچیده است و به دلیل معانی گوناگون آن تعریف مربوط به مشتری محور بودن محصول و خدمات از بین تعاریف و دیدگاه های مختلف بیشتر مفید است ( سحنی[2] و همکاران، 2004).

کیفیت یک مفهوم چندشکلی و چند بعدی است. تصورات، ارزش‌ها، مقاصد کلی و اهداف خاص هر فرد یا گروه ذینفع، پایه های تعریف کیفیت را تشکیل می دهد (یارمحمدیان، 1383).

کیفیت در چشم مشاهده کننده و یا در ذهن مصرف کننده قرار دارد و بر اساس ذهنیت، طرز تلقی، اهداف و تجارب افراد، برداشت های متنوعی به خود می گیرد (محمدی و فتح‌آبادی، 1384).

کیفیت را می توان به عنوان عاملی که به بهترین نحو مشتری را راضی نموده و فراتر از خواسته ها و نیازهای مشتریان می باشد معرفی نمود. گاهی اوقات آن را ” کیفیت ادراک” می نامند و می توان گفت که کیفیت در چشمان بیننده وجود دارد (سالیس، 1997).

از نظر سحنی (2006) کیفیت در آموزش به طریق مختلفی از قبیل برتری در آموزش، ارزش افزوده در آموزش، مطلوبیت تجربه و نتیجه آموزش برای استفاده، مطابقت محصول آموزشی با هدفها، وی‍ژگی ها و نیازهای برنامه مشخص شده، دوری از عیب و نقص در فرایند آموزش و نهایتا مطابقت با انتظارات مشتریان از آموزش تعریف شده است.

بارنت (1997) می‌گوید که آنچه کیفیت در نظر ما معنی می دهد به ارزشها و اهداف بنیادی ما در آموزش عالی بستگی دارد. ما نمی توانیم از کیفیت سخن بگوییم بدون آنکه محک و معیاری مستقل به آنچه به نظر ما رسالت عالی است داشته باشیم. از سویی دیگر استنباط ما از آموزش عالی راهنمای  ما برای ادراک ماهیت کیفیت، چگونگی دستیابی به آن، ارزشیابی و ارتقای سطح آن است (وزیری، 1383).

کیفیت آموزشی را می توان به عنوان مجموعه عناصری در نظر گرفت که از ورودی، فرایند و خروجی نظام آموزشی تشکیل شده است (بکت[3]،2005).

مطلب مشابه :  آسم چیست؟و چه عواملی باعث تشدید اسم میشود؟

دیل(2003) کیفیت آموزشی را معادل استانداردهای آموزشی می داند همچون سطح پیشرفت تحصیلی فارغ التحصیلان. این تعریف از کیفیت آموزشی همخوانی کاملی با تمرکز به وجود آمده روی یادگیری دانشجویان دارد (وزیری،1383).

الف: امکانات آموزشی

محیط یادگیری که گاهی از آن در متون مختلف، تحت عنوان موقعیت یادگیری یا زمینه یادگیری نیز اشاره می شود، یک اصطلاح کلی است و به جنبه های مختلف آموزشگاهی اشاره دارد. محیط یادگیری کلاس اشاره به فضا یا جایی دارد که فراگیران و معلمان در آن جا با یکدیگر تعامل برقرار می کنند و از ابزارها و منابع اطلاعاتی مختلف برای دنبال کردن فعالیت های یادگیری خود بهره می‌جویند (ویلسون[4]، 1996). در کل می توان دو جنبه کلی را برای محیط کلاس درس شامل میز و صندلی، نورپردازی، نحوه مرتب شدن لوازم آموزشی و غیره است و جنبه انسانی محیط هم اشاره به جو روانی اجتماعی کلاس درس دارد (هندرسون[5] و فیشر، 1998). با نگاهی مختصر به متون روان‌شناسی تربیتی امروزه می‌توان در مورد مولفه‌های مختلف یادگیری مانند، نحوه اداره کلاس، نحوه ایجاد انگیزه در دانشجویان، روش های آموزشی معلمان در کلاس درس، وضعیت فیزیکی کلاس و صندلی‌ها و حتی رنگی که برای نقاشی کلاس ها استفاده شده است، فصل هایی را پیدا کرد (اسلاوین[6]، 2000؛ اسنومن و بیهلر[7]، 2003).

بسیاری از فضاهای آموزشی که هم اکنون در مدارس و دانشگاه‌ها مورد بهره برداری قرار می گیرد دارای استانداردهای متناسب با فضای علمی و پژوهشی نیست (ادیب، 1382).

امکانات آموزشی عبارتند از کلاس درس، کتابخانه ها، اتاق سمینار، تالار و سالن اجتماعات، سالن های سمعی و بصری، آزمایشگاه ها، کارگاهها، فضای اداری، وسایل و تجهیزات کمک آموزشی، سالن رایانه، فضاهای باز و سبز جهت ایجاد محیطی آرام و…

ب: ارتباط معلم و دانش‌آموز

آموزش موثر به استفاده صحیح از مهارت های ارتباطی بستگی دارد. معلم‌ها با استفاده از دانسته های خود و بکارگیری متون و مهارت های تدریس و ایجاد محیط مناسب، موجب یادگیری دانش‌آموز می شوند. خصوصیات یک معلم است که می‌تواند موجب تسهیل فرایند آموزش شده و حتی نقص کتب درسی و کمبود امکانات آموزشی را جبران کند یا برعکس،  بهترین موقعیت و موضوع تدریس را با عدم توانایی در ایجاد ارتباطی مطلوب به محیطی غیرفعال و غیر جذاب تبدیل نماید(شعبانی، 1371).

مطلب مشابه :  تعریف سبک های فرزندپروری و عوامل موثر برآن

در فرایند ارتباط آموزشی عناصر و متغیرهای فراوانی نظیر مربی، فراگیر، پیام و عوامل محیطی نقش دارند ( کوهستانی، 1375). ارتباط در فرایند آموزشی به صورت تبادل افکار و اطلاعات در یک تعامل دو طرفه بین معلم و دانش‌آموز انجام می‌گیرد (اسپلاند[8]، 2001).

برقراری ارتباط دانش‌آموز با معلم باعث افزایش اعتماد به نفس و انگیزه یادگیری در دانش‌آموز می‌گردد(باترسون و همکاران، 1994). مدرسان آموزشی بخصوص معلم‌های مدرسه لازمست با عوامل موثر در برقراری ارتباط آشنا باشند تا فرایند یاددهی یادگیری را تسهیل نمایند. در واقع آموزش موثر بستگی به مهارت های ارتباطی معلم دارد (اسپنسر ،2003).

توانایی برقراری ارتباط موثر یکی از شاخص های مهم تدریس اثربخش است و طبعا می‌تواند تابعی از ویژگی های شخصیتی و علمی معلم باشد. ویژگی‌های متعدد مانند گشاده‌رویی، برخورد مثبت و انرژی دهنده و میل به هدایت یک معلم می تواند در برقراری ارتباط موثر باشد. مطالعات عوامل بی شماری را در تعامل بین مدرس و دانش‌آموز معرفی نموده اند، مطالعه ای عواملی مانند جنس، توانایی علمی و سبک ارتباطی معلم را در این تعامل دخیل دانسته است(اسفندیاری، 1380).

آشنا نبودن بسیاری از دانش‌آموزان با محیط مدرسه در بدو ورود، عدم علاقه به رشته قبولی، ناسازگاری با سایر افراد در محیط زندگی و کافی نبودن امکانات رفاهی و اقتصادی و مشکلاتی نظیر آنها از جمله شرایطی هستند که می تواند مشکلات عاطفی و روانی دانش‌آموزان را به وجود آورده یا تشدید نمایند. بنابراین دانش‌آموزان جوانتر انتظار دارند که معلم آنان نقش حمایتی و هدایتی داشته و بتواند فروتنانه برای حل مشکلات آنان گام بردارد(قدمی و همکاران، 1386).


[1] .Shields.

[2]. Sahney

[3]. Becket

[4]. Wilson

[5]. Henderson& Fisher

[6]. Slavin

[7]. Snowman & Biehler

[8] . Espeland