روانشناسی انتظارات والدین- نوجوان

انتظارات والدین- نوجوان :

تغییر در توانایی های شناختی و زیستی نوجوان در نحوۀ نگرش وی نسبت به قوانین و نظم موجود در خانواده تأثیر می گذارد و به انتظارات جدیدی در وی منجر می شود. کالینز (1990) تغییرات حاصل در انتظارات فرزند- والدین از یکدیگر را در دوران نوجوانی منبع مهم تضاد در خانواده قلمداد می کند. از نظر وی کودکی که وارد مرحلۀ نوجوانی می شود طالب آزادی های بیشتری در مقایسه با قبل است، در حالی که ممکن است والدین این مرحله را نیز مانند مرحلۀ قبل دانسته و تغییری در رفتار خود در این زمینه نشان ندهند. لارسن، لامپمن و پتریاتیس[1] (1989) اظهار می دارند که در دوران نوجوانی حدود مسئولیت نوجوان بسیار مبهم است. ممکن است نوجوان خواهان مشارکت بیشتر در فعالیتها و تصمیم گیری های خانواده بوده و انتظار داشته باشد که نحوۀ روابط او با والدین تغییر کند. اگر والدین نسبت به این امر بی اعتنا باشند و انتظارات نوجوان را نادیده انگارند، موجبات افزایش تضاد در خانواده و نگرش منفی نسبت به والدین در نوجوان فراهم می شود. نتایج حاصل از پژوهش دکوی، نوم و ماس (1997)  نشان می دهد که تفاوت در انتظارات فرزند- والدین  در دوران نوجوانی بیشتر مربوط به استقلال رفتاری و روابط بین فردی است. والدین از فرزند نوجوان خود انتظار دارند که دوران نوجوانی را به آهستگی طی کند، در حالی که نوجوان تمایل به تسریع آن دارد. به اعتقاد دکوی و همکاران (1997) اگر والدین با تغییرات دوران نوجوانی آشنا باشند و نیازهای نوجوان را در نظر بگیرند، خانواده کمتر دچار تضاد و عدم تعادل می شود. بنابر این با توجه به این یافته ها می توان گفت که درک انتظارات جدید نوجوان از سوی والدین برای برقراری تعادل در سامانۀ خانواده ضروری است. (حجازی، 1379)

در پژوهش پرویزی و همکاران (1388) ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن وﻳﮋﮔﻲﻫﺎی ﺧﺎﻧﻮاده ﺳﺎﻟﻢ و ﻧﻘﺶ ﺧﺎﻧﻮاده در ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن را در ﻣﺤﻮرﻫﺎی زﻳﺮ ﺑﺮﺷﻤﺮده اﻧﺪ:

‫1- ارﺗﺒﺎط در ﺧﺎﻧﻮاده، ﻳﻜﻲ از زﻣﻴﻨﻪﻫﺎی ﻣﺆﺛﺮی ‫ﺑﻮده اﺳﺖ ﻛﻪ واﻟﺪﻳﻦ ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺖ ﻓﺮزﻧﺪان ﻧﻮﺟﻮان، ﻧﻘﺶ ‫داﺷﺘﻪاﻧﺪ. ﻟﺰوم ﺑﺮﻗﺮاری راﺑﻄﻪ ﺻﻤﻴﻤﻲ ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪان، ﻣﻮرد ‫ﻋﻼﻗﻪ واﻟﺪﻳﻦ ﺑﻮدن را ﻋﺎﻣﻞ و درک ﻧﺸﺪن ﺗﻮﺳﻂ ﺧﺎﻧﻮاده  را ﻣﺎﻧﻊ ﺳﻼﻣﺖ ﺧﻮد داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ.

ﻣﺸﺎرﻛﺖﻛﻨﻨﺪﮔﺎن در اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ، ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ از ‫ﺳﻮی واﻟﺪﻳﻦ درک ﻧﻤﻲﺷﻮﻧﺪ از ﺳﻮی دﻳﮕﺮ ﺑﻴﻦ ﻧﺤﻮه ‫ارﺗﺒﺎط واﻟﺪﻳﻦ و ﺳﻼﻣﺖ ﻓﺮزﻧﺪان ارﺗﺒﺎط ﺗﻨﮕﺎﺗﻨﮕﻲ ﻫﺴﺖ، ﮔﺎه ﻧﮕﺮاﻧﻲﻫﺎی واﻟﺪﻳﻦ، ﺑﺮای ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺑﺎزﺧﻮاﺳﺖ ﺟﻠﻮه ‫ﻣﻲﻛﻨﺪ و در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ اﺳﺘﻘﻼل ﻃﻠﺒﻲ ﻧﻮﺟﻮاﻧﻲ ﺑﻮده و از اﻳﻦ رو آزارﻧﺪه اﺳﺖ.

2- دوﻣﻴﻦ ﻃﺒﻘﻪ اﺻﻠﻲ، ﺧﺎﻧﻮاده ﺳﺎﻟﻢ، ﺑﺎ زﻳﺮﮔﺮوهﻫﺎی: واﻟﺪﻳﻦ ﺳﺎﻟﻢ (ﻏﻴﺮ ﺳﻴﮕﺎری وﻏﻴﺮ اﻟﻜﻠﻲ،…) ﭘﻴﺶ ﺷﺮط ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻮﺟﻮان، اﺧﺘﻼﻓﺎت ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ ﻣﺎﻧﻊ ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻮﺟﻮان، ﺗﺤﻤﻞ ﺧﻄﺎی ﻓﺮزﻧﺪان، ﻟﺰوم آﮔﺎﻫﻲ واﻟﺪﻳﻦ از ‫ﺗﻜﺎﻣﻞ و سلامت نوجوان بوده است.

‫ﻧﻘﺶ ﺧﺎﻧﻮاده در ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﻧﻘﺸﻲ ﭼﻨﺪ ﺑﻌﺪی و ﮔﺴﺘﺮده و ﺣﺘﻲ واﻟﺪﻳﻦ ﺳﺎﻟﻢ، ﭘﻴﺶ ﺷﺮط ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ذﻛﺮ ﺷﺪه اﻧﺪ. ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺳﻴﮕﺎرﻛﺸﻴﺪن را ﺑﻪ وﻳﮋه وﻗﺘﻲ ﺑﺎ اﻋﺘﺒﺎر و اﻗﺘﺪار ﭘﺪراﻧﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎﺷﺪ آﺳﺎنﺗﺮ ﻣﻲﭘﺬﻳﺮﻧﺪ و اﻟﮕﻮﺑﺮداری ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﺗﻤﺎﺷﺎی ﻓﻴﻠﻢ و ﺳﻲ دی و ﻣﺎﻫﻮاره را از ﺧﺎﻧﻪ و ﺑﺎ ﺧﺎﻧﻮاده ﺷﺮوعﻛﺮده اﻧﺪ. اﻳﻦ ﺗﻤﺎﺷﺎ را اﺑﺘﺪا ﺑﺎ ﻟﺬت ﺷﺮوع ﻛﺮده اﻧﺪ اﻣﺎ ﺑﻪ ‫دﻧﺒﺎل آن ﻣﺸﻜﻼت زﻳﺎدی ﺑﺮاﻳﺸﺎن اﻳﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ.

مطلب مشابه :  الگوی بهزیستی روان شناختی ریف

ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ درﮔﻴﺮی ﺑﻴﻦ واﻟﺪﻳﻦ، ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﺟﺪی و ‫آﺛﺎر ﻧﺎﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. ﻓﺮار از ﻣﻨﺰل و ﻣﺼﺮف ﺳﻴﮕﺎر و اﻟﻜﻞ ﺑﻌﻀﻲ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎی ﻧﺎﻣﻄﻠﻮبِ اﺧﺘﻼﻓﺎت و درﮔﻴﺮیﻫﺎی ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ ذﻛﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ. ‫ﺑﻌﻀﻲ از ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺗﺠﺎرب ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪی از ﺑﺮﺧﻮردﻫﺎی ﺧﺸﻦ واﻟﺪﻳﻦ ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ. اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ رﻓﺘﺎرﻫﺎ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺴﻞ ﺑﻌﺪی را ﻧﻴﺰ ﻣﺘﺄﺛﺮ ﺳﺎزد.‫

‫3- ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻃﺒﻘﻪ اﺻﻠﻲ، ﻣﺤﺪودﻳﺖ، ﺷﺎﻣﻞ زﻳﺮﻃﺒﻘﻪﻫﺎی ﻧﻈﺎرت و ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺮ دوﺳﺘﻲﻫﺎی ﻓﺮزﻧﺪان، آزادی ﻛﻨﺘﺮل ﺷﺪه و ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت واﻟﺪﻳﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ. ﻣﺸﺎرﻛﺖﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻧﻘﺶﻫﺎ و ﻣﺴﺆوﻟﻴﺖﻫﺎی واﻟﺪﻳﻦ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺗﺄﺛﻴﺮ ‫ﺑﻪﺳﺰاﻳﻲ دارد ﻧﻈﺎرتﻫﺎی دورادور و ﻧﺎﻣﺤﺴﻮس ﺑﺮ ‫دوﺳﺘﻲﻫﺎی ﻓﺮزﻧﺪان ﻧﻮﺟﻮان اﺳﺖ. ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺸﺎرﻛﺖﻛﻨﻨﺪه ‫ﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﻬﻢ ﺗﺄﻛﻴﺪ زﻳﺎدی داﺷﺘﻨﺪ. ‫ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﻫﺮ دو ﻣﺤﺪودﻳﺖ و آزادی را ﻻزﻣﻪ ‫ﺳﻼﻣﺖ و ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن و اﻧﻮاع ﻛﻨﺘﺮل ﻧﺸﺪه ﻫﺮ دو را در ‫ﺗﻀﺎد ﺑﺎ ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ.

‫4- ﭼﻬﺎرﻣﻴﻦ ﻃﺒﻘﻪ اﺻﻠﻲ، ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺗﺴﻬﻴﻼت رﻓﺎﻫﻲ، ‫ورزﺷﻲ، اﻣﻜﺎﻧﺎت آﻣﻮزﺷﻲ (ﻛﻼسﻫﺎی درﺳﻲ و ﻓﻮق ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ) از ﺳﻮی واﻟﺪﻳﻦ ﺑﻮده، و ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﻴﺎن ﺷﺪه اﻧﺪ. ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ واﻟﺪﻳﻦ، در ﺗﺄﻣﻴﻦ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺴﻬﻴﻼت ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﺠﺎد ﺗﻨﺶﻫﺎ و درﮔﻴﺮیﻫﺎی ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﺧﺎﻧﻮاده، ﻣﻮﺟﺐ روی آوردن ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺑﻪ ﺳﻤﺖ دوﺳﺘﺎن ﺷﻮد. ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ، ﺑﺮ اﻫﻤﻴﺖ اﻣﻜﺎﻧﺎت آﻣﻮزﺷﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ در ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻧﻤﻮده اﻧﺪ. ﺑﺴﻴﺎری از ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻫﺰﻳﻨﻪﻫﺎی ورزش و ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت از ﺳﻮی واﻟﺪﻳﻦ را در ﺳﻼﻣﺖ ﺧﻮد ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺆﺛﺮ داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ. اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﺳﻮدﻣﻨﺪ اﺳﺖ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺎﻧﻊ از ارﺗﺒﺎﻃﺎت و ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﻧﺎﺳﺎﻟﻢِ راﻳﺞ ﺑﻴﻦ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺷﻮد.

‫5- آﺧﺮﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪ اﺻﻠﻲ، ﺑﺎورﻫﺎی ﻣﺬﻫﺒﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ. ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن، ﺑﺎور ﻣﺬﻫﺒﻲ ﺑﺎ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﺑﺎور ﻣﺬﻫﺒﻲ و اﻧﺠﺎم آﻳﻴﻦﻫﺎی ﻋﺒﺎدی را، از ﻧﻘﺶﻫﺎی ﻣﻬﻢ واﻟﺪﻳﻦ ذﻛﺮﻛﺮده اﻧﺪ. ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ، ﻳﻜﻲ از رﺳﺎﻟﺖﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺮای ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻮﺟﻮان ﺧﻮد دارﻧﺪ رﺷﺪ ﺑﺎورﻫﺎی ﻣﺬﻫﺒﻲ ﺑﻪ آﻧﺎن اﺳﺖ.

 

 

یکی از چالش های سلامت نوجوانان شکاف بین دونسل بوده است. دیدگاههای نوجوانان و والدین با هم متفاوتند و این دیدگاههای متفاوت، گاه موجب تضاد نیز می شود. صاحب نظران در این باره می نویسند: نیاز به استقلال و هویت فردی در نوجوانی موجب می شود که نوجوان در مقابل بزرگترها و سایرین خود مستقلی را با جبهه گیری نشان دهد. والدین و نوجوانان در زمینه های مسکن، قوانین و مقررات، زمان خواب و تغذیه، روابط با دوستان هم جنس و غیر هم جنس با هم اختلاف دارند.( گلچین، 1380 و لوئیز 2002، به نقل از سروری 1385)

شریفی (1371)، در بررسی میزان ارضاء نیازهای جسمی روانی اجتماعی نوجوانان دختر دبیرستان های تهران توسط والدین آنها، نشان داده است که نیازهای روانی 40% در حد زیاد، 29% در حد متوسط و 4% در حد اندکی برآورده می گردد. نیازهای جسمی به ترتیب به میزان 53%، 32%، 1% تأمین می گردند. گرچه آمار و ارقام پژوهش های سالیان بعد، تحت تأثیر گذار و مدرنیته شکاف و به دنبال آن نارضایتی های بیشتری را از جانب فرزندان نشان می دهد، اما حتی نتایج پژوهش سروری و همکاران (1385) نیز با نظرات مشارکت کنندگان- در مورد اینکه والدین بیشتر دیدگاههای جسمی نسبت به مراقبت از فرزندان دارند در حالی که انتظارات نوجوانان معمولاً روانی هستند- تأیید می گردد. به نظر می رسد بعضی نهادهای اجتماعی چون مدرسه و رسانه ها با آگاه سازی والدین از ویژگیهای نوجوانی و کمک به فرزندان برای درک شرایط و دشواری های والدین، می توانند در کاهش این شکاف مؤثر باشند.

مطلب مشابه :  ویژگی های کاری بر رفتار شهروندی سازمانی

موضوع ناهماهنگی بین ارزش های والدین و نوجوانان مورد توجه سیگلمن و همکاران او نیز قرار گرفته است. نوجوانان همواره مایلند با دوستان خود تعامل داشته باشند و زمانی از والدین خود ناراحت می شوند که آنان را در زمینۀ برقراری ارتباط با گروه همسالان محدود کنند. (بیابانگرد، 1384)

از یک سو با توجه به تفاوت سنی بین والدین و فرزندان نوجوان آنها، و تفاوت در تجربیات و شرایط تاریخی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و مذهبی که این دو نسل داشته اند، وجود تفاوت و اختلاف در آنها از نظر ارزش های مختلف اجتناب ناپذیر است. از سوی دیگر، با توجه به نقشی که والدین در شکل گیری و تقویت ارزش های فرزندان خود دارند و به ویژه تا سنین نوجوانی مهمترین و اثرگذارترین الگوهای آنها محسوب می شوند، وجود تفاوت و اختلاف بسیار زیاد در ارزش های آنها و فرزندانشان حاکی از سوء کارکرد در این زمینه است که باید مورد بررسی و آسیب شناسی قرار گیرد. (بیابانگرد، 1384)

نوجوانان در طول دورۀ نوجوانی، در پی کسب آزادی بیشتر هستند و این در حالی است که والدینشان، مسئولیت پذیری بیشتری از آنها انتظار دارند. نوجوانان از والدینشان انتظار دارند که آنها نسبت به مشکلاتشان دلسوز باشند و تغییرات خلقی و بازگشت موقتی آنان را به دوران کودکی تحمل کنند (الکایند، 1971). بنابراین به نظر می آید بهبود روابط والدین و نوجوانان، مستلزم عواملی است که زمینۀ اشتراک مساعی آنها را فراهم می کند. (دیناجی، 1996)

نوجوانان از والدین خود شکوه های مختلفی دارند. سبک اعمال قدرت، کنترل همه جانبه، خودداری از به حساب آوردن نقطه نظرات نوجوانان، در دسترس نبودن والدین، وضع قانون در هر لحظه، انتظارات غیر واقعی، نپذیرفتن انتقاد و پیش داوری در مورد نوجوانان موضوعاتی هستند که از نظر نوجوان باعث تعارض وی و والدینش می شوند. (زندن و دبلیو، ترجمه گنجی، 1376)

 

[1] – Larson, R.& Lampman & Petraitis, c