دانلود پایان نامه درمورد اکوتوریسم، صنعت گردشگری، توسعه گردشگری، الگوی فضایی

فصل دوم
مبانی نظری تحقیق

2 – 1 – مقدمه
گردشگری پدیده قرن بیستم است و نمیتوان آن را نادیده گرفت؛ بلکه باید به عنوان پدیدهای که وجود دارد (خوب یا بد)، به آن نگریست. همه ساله، میلیونها نفر به سفر میروند و کسی نمیتواند آنها را از سفر باز دارد؛ آنها خواهند آمد، پس بگذارید از این حرکت به عنوان منبعی برای توسعه استفاده شود (کابن2، 1978: 84). رشد روز افزون و شتابنده صنعت گردشگری موجب شده که بسیاری از صاحب‌نظران، قرن بیستم را قرن گردشگری بنامند. به نظر متولیان امور گردشگری، در پایان قرن بیستم و آغاز قرن بیست و یکم انقلابی در گردشگری رخ میدهد. انقلابی که امواج آن در اقصا نقاط جهان اثرگذار خواهد بود(سازمان جهانی گردشگری، 1996: 9). در حال حاضر گردشگری بزرگترین صنعت خدماتی جهان شناخته شده است به طوریکه رشد آن تغییرات اجتماعی و اقتصادی شدیدی را به دنبال داشته است. توجه به گردشگری از یک سو به علت اهمیت اقتصادی آن و از سوی دیگر به دلیل اثرات فرهنگی و اجتماعی آن است (سلیمانی، 1386: 55). توسعه صنعت گردشگری برای کشورهای در حال توسعه که با معضلاتی چون نرخ بیکاری بالا، محدودیت منابع ارزی و اقتصاد تک محصولی مواجهاند، اهمیت فراوانی دارد. از سوی دیگر، لزوم توجه جدی به مقوله سیر و سیاحت و گردشگری، به عنوان پدیده‌ای نو در زندگی ماشینی قرن بیست و یکم، ضرورت کاملاً محسوسی است و اهمیت آن روز به روز در دنیا افزایش می‌یابد (باتلر، 2002: 14). شاید به همین دلیل است که لویس ترنر گردشگری را امیدبخش‌ترین و پیچیدهترین صنعتی میداند که جهان سوم با آن روبهروست و معتقد است گردشگری بیشترین قابلیت را برای جانشینی دیگر صنایع درآمدزا دارد (لی، 1378: 1). امروزه اقتصاددانان ضرورت برنامه‌ریزی منطقه‌ای صحیح را برای رسیدن به توسعه متوازن مطرح میکنند و معتقدند توسعه متعادل منطقه‌ای بر آن است که بهترین شرایط و امکانات را برای توسعه جامع همه مناطق فراهم آورد تا تفاوتهای کیفی زندگی بین منطقه‌ای و درون منطقه‌ای را به حداقل برساند و نهایتاً از بین ببرد (فلاحتی و احمدیان،90: 103-105). در این میان گردشگری به عنوان یک صنعت پویا که دارای نوعی ساختار‌شکنی است میتواند گامی مهم جهت توسعه مناطق باشد (بدری و یاری حصار،1388: 61). بر این اساس یکی از راهبردهائی که برای تقویت نواحی محروم و دارای قابلیت توسعه مطرح شده است، توسعه و گسترش گردشگری در مناطقی است که دارای پتانسیل‌های لازم برای توسعه گردشگری هستند، لذا یکی از راهکارهای مهم بسط و توسعه گردشگری، سرمایه‌گذاری در مناطق دارای پتانسیل‌های گردشگری است که گسترش صنعت گردشگری در مکانهایی که پتانسیل بالقوه جذب گردشگر را دارند میتواند به عنوان ابزاری کارآمد در جهت رشد و توسعه همه جانبه جوامع میزبان به کار گرفته شود( تقوایی و همکاران، 1390: 99). اکوتوریسم یکی از جنبههای گردشگری محسوب می‌گردد. رویکرد به اکوتوریسم به عنوان الگوی فضایی گردشگری در طبیعت، امروزه مورد توجه فراوانی قرار گرفته است. اکوتوریسم میرود تا در قرن بیست و یکم بسیاری از فضاهای جغرافیایی را تحت تاثیر قرار داده و الگوی فضایی جدیدی را در نواحی مختلف جغرافیایی ایجاد نماید (رخشانی‌نسب و ضرابی، 1388: 42). این نوع از توریسم در حال حاضر توجه زیادی را به خود جلب کرده است و رشد فزایندهای را دارد. از سوی دیگر با توجه به ورود مباحثی نظیر توسعه پایدار به جوامع مختلف، اکوتوریسم اهمیت فوق‌العاده‌ای را به دست آورده است، تا جای که سال 2002 از سوی سازمان جهانی توریسم سال بین‌المللی اکوتوریسم نامیده شده است (حیدری چیانه، 1383: 84). بر اساس برآورد سازمان جهانی گردشگری(WTO) در حالی که رشد عمومی صنعت توریسم برای نخستین دهه پیش رو(2000 تا 2010) بین 3/4 تا حداکثر 7/6 درصد پیش‌بینی شده بود، یافتههای موجود بیانگر آن است که بیشترین قسمت از این رشد در بخش اکوتوریسم به وقوع پیوسته و به طور کلی رشد این بخش بین 10 تا 30 درصد خواهد بود. به این ترتیب انتظار میرود تا یک دهه دیگر شمار طبیعتگردان که اکنون 7 درصد از کل مسافران جهان را شامل میشود، به بیش از 20 درصد برسد (رخشانی‌نسب و ضرابی، 1388: 42 – 43).

مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه ارشد دربارهمکان یابی، مبلمان شهری، عوامل فرهنگی، وضعیت اقتصادی

2 – 2 – تاریخچه گردشگری در ایران
ایران با توجه به تمدن کهن خود، از کشورهای صاحب تجربه و سابقه در گردشگری محسوب می‌شود. این سابقه با توجه به دو عامل اصلی قابل تحلیل و بررسی است: یکی موقعیت جغرافیایی، سیاسی و جذابیتهای متنوع و فراوان، تاریخی و فرهنگی کشور، و دیگری وی‍ژگیهای اخلاقی و فرهنگی و علاقهای که ایرانیان به سیر و سفر و مهمان‌نوازی دارند (شالچیان، 1372: 12). اکتشافات انجام شده در کوههای زاگرس و البرز نشان میدهند که زندگی غارنشینی در این نواحی، از دوران نوسنگی سابقه داشته است. این پیشینه تاریخی زمینه مساعدی را برای رشد تمدن عصر باستان فراهم میکرد (گزارش صندوق بین‌المللی پول، 2000: 60). تاریخ اسکان در فلات ایران، اگرچه از دوران نوسنگی تا مهاجرت اقوام آریا ابهاماتی دارد، اما شواهدی روشنی در دست است که این مکان از دیرباز مسکونی بوده است (سازمان ایرانگردی و گردشگری، 1376: 8). ایران، به وی‍‍ژه از قرن هفدهم میلادی، اوج دوران حکومت، به عنوان یک کشور جذاب نظر بسیاری از گردشگران اروپایی را به خود جلب کرد. قرن هفدهم میلادی (مصادف با قرن یازدهم و دوازدهم هجری قمری) را
میتوان سرآغاز توجه گردشگران خارجی به ایران دانست. از دوران پیش از اسلام نوشتههای در دست است که از سفر بعضی از یونانیان و رومیان به ایران حکایت دارد. در دوران بعد از اسلام، نخستین کسی که از مغرب زمین به ایران سفر کرد و سفرنامهای را هم در شرح مسافرت خود به ایران نگاشت، بنیامین تودلای اهل اسپانیا بود. سیاحانی چون سرتوماس هربرت، ژان باتیتسه، پیتر دلاواله و شوالیه شارونپس از دیدار از ایران، از مبلغان واقعی گردشگری در این سرزمین و معرفی‌کننده آن به عنوان هدفی مطلوب برای گردشگران دنیا بودهاند. در نیمه دوم قرن نوزدهم، لیدی‌شل، واتسون، گوبینو و دکتر بروگسی از زمره نویسندگانی بودند که با کتابهای خود نام ایران را به نیکی بر سر زبانها افکندند (مرسلوند، 1376: 12). سیر سیاحت ایرانیان و میل آنان به گردشگری در اروپا، از عصر مشروطیت رو به فزونی نهاد. در دوران حکومت رضاشاه، با اعزام دانشجویان ایرانی به غرب و گسترده شدن ارتباطات سیاسی و تجاری، همچنین احداث هتلهایی به سبک اروپایی در نقاط مختلف کشور، ایران در آستانه تبدیل شدن به یکی از نقاط جذب گردشگر قرار گرفت (سازمان ایرانگردی و گردشگری، 1376: 12).

2 – 3 – انواع گردشگری
تاکنون صاحبنظران و سازمانهای بین‌المللی با توجه به معیارهای مختلف، دستهبندیهای متعددی از گردشگری ارائه کردهاند؛ برای مثال میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
والن اسمیت شش نوع گردشگری را در طبقه بندی خود، به شرح زیر بیان میکند:
گردشگری قومی: در این نوع گردشگری، گردشگران به منظور مشاهده سبک زندگی افراد بومی و اقوام، سفر میکنند. فعالیتهای متداول آنها شامل دیدار از منازل افراد بومی، حضور در جشنها و شرکت در مراسم مذهبی آنهاست. هدف گردشگری قومی، شناخت اقوام مختلف و شرکت در تجربههای آنهاست.
گردشگری هنری: در این گردشگری، گردشگر دوست دارد تا هنرهای ملل و مردم دیگر را شناخته و با آنها آشنا شود. شناخت هنرهای دستی، آشنایی، دیدن و شنیدن موسیقی و حرکات موزون، در زمره فعالیت‌های گردشگران در این نوع گردشگری است.
گردشگری تاریخی: این دسته از گردشگران به بازدید از موزهها، مسجدها، کلیساها و آثار تاریخی و بناهای باستانی میپردازند. در این نوع، گردشگران از اجرای نمایشنامههایی که وقایع مهم دوران گذشته را بازسازی میکند استقبال خواهند کرد.
گردشگری مبتنی بر طبیعت یا طبیعت‌گرا: تاکید گردشگر طبیعت‌گرا بر جاذبههایی طبیعی و محیطی است. هدف آن پناه بردن به آغوش طبیعت زیبا و تحسین جاذبههای طبیعی است. گردشگر طبیعت‌گرا علاقهمند به شگفتیهای جهان هستی همچون آبشارها، جنگلها، کوهستانها، کویرها، صحراها و سایر جاذبههای طبیعی است.
گردشگری تفریحی و ورزشی: گردشگر تفریحی و ورزشی توجه خود را معطوف به شرکت در فعالیتهای ورزشی، استفاده از چشمههای آب معدنی، حمام آفتاب و دیگر فعالیتهای اجتماعی در یک محیط دلنشین و راحت میکند. گردشگر تفریحی مایل است تا زمانی را که در سفر سپری میکند؛ برای تمدید اعصاب و رفع خستگی و تفریح استفاده کند.
گردشگری مرتبط با کار: هدف این نوع گردشگری تفریح و یا استراحت نیست، بلکه انجام بخشی از حرفه و کار در مدیریت سفر است. مشخصه این گردشگری شرکت در کنفرانسها، گردهماییها، سمینارهای علمی، تحقیقاتی و تخصصی است (رضوانی، 1387: 6 – 7).

مطلب مشابه :  پایان نامه ارشد دربارهبازداری پاسخ، کارکردهای اجرایی، فزون کنشی، بیش فعالی

2 – 3 – 1- گردشگری بر پایه هدف از سفر
تفریحی، تفرجی
فرهنگی
ماجراجویی، ورزشی
سلامتی(بهبودی)
عقد قرار داد و انگیزهای (کریمپناه، 1384: 23).

2 – 3 – 2- گردشگری انبوه و جایگزین
گردشگری انبوه3 عبارت است از گردشگری معمولی که در سطح گسترده در سراسر جهان وجود دارد. این نوع گردشگری کاملا به صنعت گردشگری و سازمانها و مؤسسات خدمات گردشگری وابسته است. ویژگی بارز گردشگری انبوه در برابر گردشگری جایگزین4 این است که برنامههای سفر در گردشگری انبوه کاملا رایج و دارای مقبولیت عمومی است، در حالی که گردشگری جایگزین هر انتخاب دیگری غیر از گردشگری انبوه را شامل میشود و ممکن است برای جامعه میزبان، مفید یا زیانبار باشد، مانند گردشگری خاصی که با انگیزههای فحشا و یا استفاده از مواد مخدر صورت میگیرد و یا آن نوع از گردشگری که به محیط زیست کشور میزبان خسارت وارد میآورد (زاهدی، 1382: 2). در مجموع، گردشگری جایگزین نوعی از گردشگری است که در واکنش به توسعه عنان گسیخته گردشگری انبوه در دهههای 1970 و 1980 مطرح شده و هدف آن به کارگیری روشهای نوین در گردشگری به جای روشهای مخرب گردشگری انبوه است (کاظمی، 1389: 25).

2 – 3 – 3- جهانگردی فام
در متون خارجی این عنوان بصورت جهانگردی ACE5 آمده است که از حروف اول سه کلمه Adventure، Cultural و Ecotourism به وجود آمده است.کلمه فام متشکل از حروف اول کلمات فرهنگی، اکوتوریسم و ماجراجویانه در فارسی استفاده شده است. در این طبقه‌بندی، جهانگردی به سه دسته تقسیم شده است:
در جهانگردی فرهنگی، هدف دیدار از مراسم، خصوصیات، شعایر و نمودهای فرهنگی جامعه میزبان است.
در اکوتوریسم، دیدار از طبیعت در کانون توجه جهانگردان قرار دارد.
جهانگردی ماجراجویانه با خطر پذیری و ماجراجویی ملازمت دارد.
ارتباط بین این سه نوع جهانگردی در شکل 2 – 1 نشان داده شده است (کاظمی، 1389: 25 – 26).

شکل 2 – 1: ارتباط تعاملی انواع مختلف جهانگردی
مآخذ: کاظمی، 1389: 25 – 26

2 – 3- 4
– گردشگری بر اساس محل سکونت افراد
سازمان جهانی گردشگری بر اساس محل سکونت افراد، سه شکل گردشگری را معرفی کرده است:
گردشگری درون مرزی6: شامل ساکنان یک کشور میشود که فقط در داخل همان کشور مسافرت می‌کنند،
گردشگری برون مرزی7: شامل ساکنان یک کشور میشود که به سایر کشورها مسافرت میکنند،
گردشگری خارجی: شامل افرادی که ساکن یک کشور نیستند و به آن کشور مسافرت می‌کنند(داسول، 1997: 8- 10).

2 – 3- 5- گردشگری از بعد تقاضا
گردشگری از بعد تقاضا به سه دسته گردشگری داخلی، ملی و بین‌المللی تقسیم میشود.
گردشگری داخلی8(یا بومی): در این حالت اشخاص مقیم یک کشور حداکثر برای دوازده ماه به محلی در کشور خودشان که خارج از محیط معمولی آنهاست سفر میکنند و هدف اصلی آنها از این سفر انجام کاری نیست که سرانجام آم دریافت مزد از محل مورد بازدید باشد (پاپلی یزدی و سقایی،1385: 13).
گردشگری ملی9: این نوع گردشگری شامل گردشگری در داخل همان کشور است. این نوع

دیدگاهتان را بنویسید