امر به معروف، ارتکاب جرم، زنان و دختران، مشارکت مردم

دانلود پایان نامه

و موقعیت های ارتکاب جرم پرداختند. این سه تن به زعم برخی ، موسسین نظریه پیشگیری وضعی در جهت کاهش بزهکاری شناخته شده اند.83
بر اساس تعاریفی که از پیشگیری وضعی ذکر شد، بسیاری از تدابیر و راهکارهای این نوع پیشگیری از صدر اسلام و حتی در آیات قرآن و رهنمودهای پیامبر گرامی اسلام (ص) مورد توجه قرار گرفته است بسیاری از تاسیس ها و نهادهایی که تاریخ آنها به زمان پیامبر (ص) باز می گردد مانند امر به معروف و نهی از منکر، نهاد حسبه و نقش محتسب در کاهش جرایم، جرایم بازدارنده در راستای پیشگیری از جرایم شدیدتر، حمایت از بزه دیدگان بالقوه، حجاب، ضرورت مکتوب بودن معاملات یا اخذ شهود، اقدامات تامینی بازدارنده، محدود نمودن ابزار ارتکاب جرم یا ممنوعیت فروش سلاح به مجرمان، حرمت فروش انگور برای ساختن شراب حرمت فروش چوب برای ساختن بت و امثال آن، مجموعه تدابیری هستند که می توان گفت به نوعی سعی در کاهش و گرفتن فرصت های مجرمانه از افرادی که قصد ارتکاب جرم را دارند، داشته و به گونه ای پیشگیری وضعی محسوب می شود.

گفتار دوم : شیوه های پیشگیری وضعی از جرم
همانگونه که در بخش اول مطرح کردیم پیشگیری وضعی بر خلاف پیشگیری اجتماعی مبتنی بر تقویت ارزش های جامعه، متعالی کردن نهادهای آن ، بررسی ریشه های بزهکاری و قطع آن نیست بلکه به طور ساده بر کاهش فرصت ها و موقعیت های ارتکاب جرم تکیه دارد . در واقع به جای پرداختن به انگیزه و نیات درونی افراد که تغییر آنها دشوار می باشد سعی دارد راه های دست یابی مرتکب به موضوع جرم یا بزه دیده و افزایش زحمت و خطر برای مرتکب بپردازد تا از این رهگذر راهکاری عملی برای پیشگیری از وقوع جرم ارائه نماید . در این قسمت شیوه های مرسوم پیشگیری وضعی را بررسی می نماییم.

بند اول- دشوار یا ناممکن نمودن وقوع جرم
در این روش به راهبردهایی که به تغییر وضعیت ، فرصت و موقعیت اشاره دارد مانند کنترل ورودی ها و خروجی ها ، ایجاد فضای قابل دفاع ، جمع آوری ابزار ولوازم ارتکاب جرم ایجاد مانع برای خرابکاران و سارقان نظیر قفل ها ، مصونیت بخشی به اماجها ، کنترل دسترسی نظیر ایجاد خندق و پل های متحرک و نرده کشی، منحرف نمودن بزهکاران ، که جملگی منجر به ناتوان کردن فاعل از محقق ساختن نیت مجرمانه خود می شود می پردازد. سیاست جنایی اسلام نیز به این شیوه توجه و تاکید داشته که این امر در کلام برخی از دانشمندان اسلامی استفاده میگردد.84

بند دوم- انگیزه زدایی
از بین بردن جاذبه نیز یکی دیگر از روش های پیشگیری و ضعی از جرم است . بسیاری از راهبردها و شیوه های پیشگیری با هدف ناتوان سازی مجرمان و برخی از آنها منحصرا با هدف منصرف نمودن مجرمان و جلوگیری از پیدایش و تشدید انگیزه و وسوسه های مجرمانه به کار گرفته میشوند . بالا بردن خطر شناسایی و دستگیری بزهکار ، کاهش جاذبه های وسوسه انگیر و تحریک کننده محیطی از جمله مواردی هستند که با هدف انگیزه زدایی و منصرف نمودن مجرمان بالقوه از ارتکاب جرم صورت می گیرد و در واقع سعی می شود قصد و اراده مجرم بی اثر گردد.85
بالا بردن خطر شناسایی و دستگیری بزهکار ، حفظ حجاب و پرهیز از آرایش توسط زنان در بیرون از خانه ، نصب دوربین های مخفی و امثال آنها از جمله مواردی است که به منظور جلوگیری از پیدایش انگیزه مجرمانه صورت می گیرد.

مبحث دوم : صورت های پیشگیری وضعی از جرم در اسلام
بر اساس توصیفی که از پیشگیری وضعی به عمل امد بسیاری از تدابیر و راهکارهای این نوع پیشگیری از صدر اسلام و در آیات قرآن و رهنمودهای پیامبر گرامی اسلام مورد توجه قرار گرفته است . تاسیس ها و نهادهایی مانند امر به معروف و نهی از منکر ،نهاد حسبه و نقش محتسب در کاهش جرائم ، جرائم مانع در راستای پیشگیری از جرائم شدیدتر،حجاب و بسیاری از موارد مشابه آن مجموعه ای از صورت های پیشگیرانه وضعی در ساست جنایی اسلام را تشکیل میدهند که ذیلا به آنها می پردازیم

گفتار اول : اقدامات
برخی از صورتهای پیشگیری وضعی از جرم در اسلام ، به صورت اقدامات و توصیه ها جلوه گر می شود . به عنوان مثال در جهت پیشگیری از وقوع جرم افراد را به امر به معروف و نهی از منکر تشویق می کند و آنرا به عنوان واجباتی در ردیف فروع دین قرار می دهد یا به منظور کنترل غرایض جنسی و مبارزه با فساد جنسی راهکارهای ظریف و هوشمندانه ای را بیان می کند که طی سه گفتار به نحو مختصر این راهکارها مورد اشاره قرار می گیرند :

بند اول- امر به معروف و نهی از منکر
امر به معروف و نهی از منکر از مهم ترین تاسیساتی است که در اسلام بسیار به آن اشاره شده تا جایی که به عنوان فروع دین و از واجبات به شمار می رود. “مفهوم مرتبط با پیشگیری، نهی از منکر است. به دشواری می توان نهی از منکر را به موارد رفع منکر یعنی از میان برداشتن منکر موجود محدود کرد جلوگیری از تحقق منکر یعنی دفع منکر نیز مصداق نهی از منکر است. به ویژه اگر نهی از منکر را نه یک واجب نقلی که عقلی بدانیم و تاکیدهای شارع بر آن را ارشاد به حکم و دریافت عقل قلمداد نماییم، نمی توان گفت عقل میان دفع منکر و رفع منکر، تفاوت جوهری قائل می باشد.براین پایه،”پیشگیری از تحقق منکر نیز مصداق نهی از منکراست. در هر حال، بی تردید مصادیقی از پیشگیری مصداق روشن نهی از منکر است، که اسلام بر آن سخت تاکید می کند.”86
امر به معروف و نهی از منکر از جلوه های سیاست جنایی مشارکتی اسلام است که مردم مستقیماً و از طریق نظارت عمومی و همگ
انی بر عملکردها نظارت می نمایند. “سیاست جنایی مشارکتی مبنی بر مشارکت هر چه وسیع تر و فعال ارکان مختلف جامعه ی مدنی، به خصوص مردم و نهادهای مردمی از قبیل سازمانهای مردم نهاد، در مراحل مختلف سیاست جنایی از جمله مرحله پیشگیری از جرم است.”87رویکرد مشارکتی در پیشگیری از جرم یعنی “جمع کردن، شبکه بندی متخصصان و نهادها، تشریک، هم فکری، درگیر کردن جامعه در تصمیم گیری، مدیریت پیشگیری از جرم مدت زیادی به عنوان یکی از ارکان اصلی سیاست گذاری کشورها در زمینه پیشگیری از جرم مطرح بوده است.”88
حال با توجه به مفهوم و مبانی امر به معروف ونهی از منکر، که در ادامه به آن می پردازیم می بینیم که از 1400 سال پیش چنین رویکردی متوجه اسلام بوده است و با توجه به
قابلیت هایی که این تاسیس هم در نقش پیشگیری و هم بینش اصلاح گرایانه دارد، به نوعی مدلی را ارائه نموده که از طریق آن می توان با واکنش هماهنگ و با استفاده از چند نهاد و در عین حال ترکیب راهبردهای وضعیت محور و اجتماعی به امر پیشگیری دست زد.
در معنای امر به معروف و نهی از منکر بین مفسرین اختلاف است بعضی شرع را معیار قرار می دهند، بعضی عقل و بعضی علاوه بر این عرف اجتماعی را در تبیین مفهوم آنها موثر می دانند. 89
بنابراین، تبیین جایگاه امر به معروف نهی از منکر در سیاست جنایی بر حسب این که چه معنایی از معروف یا منکر ارائه شود، متفاوت می باشد، زیرا “اگر مقصود از معروف تنها واجبات و مقصود از منکر تنها محرمات باشد کارکرد این آموزه در سیاست جنایی اسلام تنها به این بخش رفتاری محدود می شود، در حالی که در منطق رفتاری سیاست جنایی اسلام، به غیر از این دو، مستحبات، مکروهات و حتی مباحات را نیز در بر می گیرد.”90
نوع مرجع یا مراجع عهده دار انجام امر به معروف و نهی از منکر در تفسیر مفهومی این آموزه موثر است در میان اقوال و آرای موجود می توان دو برداشت را ارائه کرد:
1-“امر به معروف و نهی از منکر کلیه تدابیر مردمی، حکومتی (قوه مجریه) و قضایی را شامل می شود در این برداشت که موسع ترین برداشت از امر به معروف و نهی از منکر است، عمل به هر یک از قوانین و تکالیف شرعی و از جمله قوانین جزایی مصداقی از عمل به این آموزه به حساب می آید. از این نظر می توان امر به معروف و نهی از منکر را عنوانی برای عمل به همه احکام و قوانین، توصیه ها و نصیحت های اخلاقی دانست.
2-از سویی اجرای قوانین جزایی توسط قاضی (قوه قضائیه) از معنای این آموزه جدا شده و از سوی دیگر از عمل قوه مجریه به مفاد این آموزه با اصطلاح خاص حسبه یاد شده است، بطور طبیعی آنچه زیر عنوان امر به معروف و نهی از منکر باقی می ماند.ناظر به تکالیف شهروندان جامعه اسلامی است که به روش های مختلف قلبی (چهره ای)، لسانی (گفتاری) ویدی (عملی) حکومت را در ترویج معروف ها و بازداشتن و ممانعت از منکرات کمک می کنند.”91
برخی از مبانی امر به معروف و نهی از منکر را می توان مسئولیت اجتماعی انسان و ولایت مومنان بر یکدیگر دانست.از دیدگاه اسلام، سرنوشت انسانها با یکدیگر گره خورده است، جوامعی وجود داشته که گرچه در آن جوامع، انسانها کارهای نیک انجام می داده اند، ولی چون نسبت به کارهای بد دیگران بی اعتنا بوده اند، عذاب الهی آنها را نیز در خود فرو برده است و به اصطلاح تر و خشک را با هم سوزانده است .پیامبر اکرم انسانهای یک جامعه را به مسافران یک کشتی تشبیه می کند که سلامت آنها در گرو سلامت کشتی است و هیچ کس نمی تواند نسبت به سلامت و ایمنی کشتی بی تفاوت بماند.
همچنین اساسی ترین مبنای این آموزه، نوع ولایت خاصی است که شریعت مقدس اسلام بین افراد و اجتماع اسلامی به رسمیت شناخته است ؛ به گونه ای که نوعی حق و تکلیف متقابل را نسبت به همه افراد اجتماع به رسمیت می شناسد. تائید کننده این امر سخن استاد مطهری است که در توضیح آیه 71 سوره توبه در خصوص امر به معروف و نهی از منکر می گوید که این دو عمل، ناشی از علاقه ایمانی است و به همین دلیل این دو جمله (یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر) بی فاصله به دنبال ولای ایمانی مسلمانان آورده شده است.92
امر به معروف و نهی از منکر به صورت حکم شرعی از کارایی موثری برخوردار است؛ زیرا مردم احساس تکلیف شرعی می کنند و با حضور و شرکت فعال به رویارویی با آسیب های اجتماعی و قانون شکنی ها بر می خیزند و در پاسداری از هنجارهای دینی جامعه اسلامی به وظیفه شرعی خود عمل می کنند و مانع گسترش کج روی های اجتماعی می گردند؛به بیان دیگر، مردم موظفند از فضیلت و نیکی ها پاسداری کنند و از اشاعه مفاسد اجتماعی جلوگیری نمایند.93
این تکلیف در قرآن کریم از جمله ویژگی های امت اسلام شمرده شده است .در آیه 110 سوره آل عمران می خوانیم: “شما بهترین امتی بودید که به سود انسانها آفریده شده اند (زیرا) امر به معروف و نهی از منکر می کنید”.
از آنجا که در این تاسیس حضور مردم در امر پیشگیری به وضوح ملموس می شود و با توجه به مفهوم اختلاف برانگیز این آموزه، نوع و سطح همکاری مردم و نهادهای مدنی در پیشگیری از جرم اشکال مختلفی پیدا می کند که از برنامه ریزی تا اجرا و ارزیابی هر طرحی را پوشش می دهد. بنابراین “لزوم جلب همکاری مردم و آگاه سازی آنها به اهمیت مسئله یکی از مقدمات ضروری و شایدمبنایی ترین مقدمه برای طراحی و اجرای یک برنامه موفق برای پیشگیری از جرم در هر شکل و نوع آن است. همچنین تعریف جامعه مورد نظر در طرح های پیشگیری از جرم و تعیین سطح همکاری و وظایف آنها و از همه مهم تر تبیین نحوه روابط
مردم با نهادهای رسمی مسئول که آزادانه یا اجباری باشد و یا تنها به تامین امکانات برای آنان بسنده شود از جمله مسائلی است که لازم است در این مرحله به آنها پرداخته شود.”94
مهم ترین کارکرد اجتماعی امر به معروف و نهی از منکر، شامل پیشگیری از جرم، تامین حقوق همگان، اصلاح جامعه، بازداشتن بدکاران، ممانعت از تجاوز به محرومان، حفظ نظام اجتماعی سالم، برقراری عدالت و نگهداشت نظام ارزشی و اخلاقی جامعه است.95
همچنین از آنجایی که گفته شد این تاسیس ، به گونه ای سازمانی مردم نهاد است .پس می توان، ساز و کارهای ذیل را از آن در جهت اعمال نظارت و مراقبت عمومی بر پیشگیری از جرم، انتظار داشت:
1-“ایجاد قبح اجتماعی در مورد ناهنجاری ها و آسیب های اجتماعی و برانگیختن حساسیت و تغییر نگرش جامعه نسبت به آنها از طریق انجام فعالیت هایی مانند برگزاری همایش، راهپیمایی، تجمع، کارگروهی، تبلیغات عمومی.
2-افزایش آگاهی های عمومی نسبت به انحرافات و آسیب های اجتماعی، وضعیت و موقعیت آسیب دیدگان اجتماعی از طریق برگزاری کارگاه ها و اردوهای آموزشی، انتشار و توزیع کتاب، نشریه، مقاله، ویژه نامه، فیلم و سایر وسایل آموزشی و اطلاع رسانی درباره ی ناهنجاری های اجتماعی، برگزاری نمایشگاه، انجام تبلیغات و اطلاع رسانی و آموزش افراد آسیب دیده و در معرض خطر
3-بررسی و شناسایی عوامل و علل وقوع ناهنجاری ها و آسیب های اجتماعی و ارائه ی راهکارهای لازم برای مقابله و پیشگیری آن ها از طریق انجام مطالعه، تحقیق و پژوهش و ارتباط مستمر باآسیب دیدگان اجتماعی و مانند اینها.
4-جلب همکاری و مشارکت مردم و تعامل و همکار با سازمان ها و نهادهای دولتی مسئول برای مقابله انحرافات و آسیب های اجتماعی و ارائه نظرات مشورتی در این زمینه.
5-شناسایی آسیب دیدگان اجتماعی و افراد در معرض خطر آسیب دیدگی و حمایت از آنها در جهت جلوگیری از آسیب دیدگی ثانوی، کاهش آسیب، درمان و حل و فصل مسائل و مشکلات آنها.”96
بنابراین، آموزه امر به معروف و نهی از منکر به امر و نهی زبانی و بویژه با حالت تحکم و دستوری گفتن اطلاق نمی شود و بر عکس مفهوم ظاهری و آن، قابلیت های بسیاری بویژه در حوزه عمل، دارد که تاثیر بسزایی در پیشگیری و حتی هنگام وقوع جرم و پس از آن می تواند داشته باشد اگر به درستی شناخته و اجرا شود.

مطلب مشابه :  پایان نامه ارشد رایگان دربارهرفتار کارکنان، عرضه کنندگان، صنعت خودرو

بنددوم-کنترل و مبارزه با فساد جنسی
غریزه جنسی همانند دیگر غرایز، باید در راه اعتدال هدایت شود نه آن را سرکوب کرد و وجودش را نفی نمود و نه آزادی کامل جنسی را تجویز نمود که نتیجه ای جز بی بند و باری جنسی در بر نخواهد داشت .اسلام به منظور مبارزه با افراط و تفریط در این زمینه از یک سو راهکارهای اساسی و ریشه ای را جهت حل و استفاده صحیح از این غریزه ارائه کرده و از سوی دیگر با سفارشات و توصیه هایی فرصت افتادن در ورطه گناهان جنسی را از افراد سلب کرده است .گاهی خواستار رفتارهای پرهیزگرایانه ای جهت جلوگیری از بزه دیدگی افراد بویژه زنان است که نمونه ای از آن را می توان در آیه 59 سوره احزاب ملاحظه کرد : “ای پیامبر، به زنان و دخترانت و به زنان مومنان بگو پوشش هایشان را برخود فروتر گیرند این نزدیک تر است به آن که شناخته شوند و بدان سبب مورد آزار قرار نگیرند.”
مفسران در شرح آیه یادآور می شوند که در مدینه، زنان برای اقامه نماز به مسجد پیامبر (ص)می رفتند و با ایشان نماز می

دیدگاهتان را بنویسید